વર્ષ **2026** ના એક નવા અભ્યાસ મુજબ હિમાલયના ગ્લેશિયર અગાઉની સરખામણીએ **65%** ઝડપથી પીગળી રહ્યા છે. આ સ્થિતિ ભારતની **20%** GDP જેટલું યોગદાન આપતા કૃષિ અને હાઈડ્રોપાવર સેક્ટર માટે મોટું જોખમ ઉભું કરી રહી છે.
સપ્ટેમ્બર 2026 માં પ્રકાશિત થયેલા એક સંયુક્ત રિસર્ચમાં ભારતના આર્થિક સ્થિરતાને લઈને ગંભીર ચેતવણી આપવામાં આવી છે. Systemiq, ICIMOD અને G.B. Pant National Institute of Himalayan Environment દ્વારા કરવામાં આવેલા આ અભ્યાસમાં જાણવા મળ્યું છે કે ગ્લેશિયર પીગળવાની ગતિમાં 65% નો ધરખમ વધારો થયો છે.
આર્થિક મોરચે મોટું જોખમ
આ ઝડપથી પીગળતા ગ્લેશિયરને કારણે મધ્ય સદી સુધીમાં 'પીક વોટર' (Peak Water) ની સ્થિતિ સર્જાશે, ત્યારબાદ નદીઓમાં પાણીનો પ્રવાહ નોંધપાત્ર રીતે ઘટી શકે છે. હિમાલયની નદીઓ પર નિર્ભર કૃષિ અને ઉદ્યોગો ભારતની કુલ આર્થિક આવકમાં 20% થી વધુ ફાળો આપે છે, તેથી પાણીના પ્રવાહમાં કોઈપણ અવરોધ લાંબા ગાળે દેશની અર્થવ્યવસ્થા માટે મોટો પડકાર છે.
હાઈડ્રોપાવર સેક્ટર પર અસર
ઉત્તર ભારતમાં ચાલી રહેલા વિવિધ હાઈડ્રોપાવર પ્રોજેક્ટ્સમાં અંદાજે ₹2.4 લાખ કરોડનું રોકાણ થયેલું છે. આ પ્રોજેક્ટ્સ પાણીના સતત પ્રવાહ પર નિર્ભર છે, જે ગ્લેશિયર પીગળવાને લીધે જોખમમાં મુકાઈ શકે છે. આ ઉપરાંત, ઇન્ડો-ગેન્જેટિક મેદાનના કૃષિ અર્થતંત્રમાં પણ પાણીની અછતનો ખતરો તોળાઈ રહ્યો છે.
જીઓલોજિકલ જોખમો
અભ્યાસમાં ભારતમાં લગભગ 200 ગ્લેશિયર તળાવોને હાઈ-રિસ્ક તરીકે ચિહ્નિત કરવામાં આવ્યા છે, જેમાંથી 56 તળાવો ડિઝાસ્ટર માટે અત્યંત સંવેદનશીલ છે. આ તળાવોના કુદરતી અવરોધો તૂટવાથી ફ્લેશ ફ્લડ અને લેન્ડસ્લાઈડનું જોખમ રહેલું છે, જે ઓગસ્ટ 2026 માં નેપાળ-તિબેટ સરહદે બનેલી દુર્ઘટના જેવી સ્થિતિ સર્જી શકે છે.
મોનિટરિંગનો અભાવ
હિન્દુકુશ-હિમાલય રેન્જમાં અંદાજે 40,000 ગ્લેશિયર છે, પરંતુ તેમાંથી માત્ર 21 ગ્લેશિયરનું ગ્રાઉન્ડ લેવલ પર મોનિટરિંગ થઈ રહ્યું છે. ડેટા અને સુરક્ષાના આ અભાવને કારણે ભવિષ્યની આપત્તિઓને રોકવી મુશ્કેલ બની રહી છે. રોકાણકારો માટે હવે આવી સ્થિતિસ્થાપક માળખાકીય સુવિધાઓ અને મોનિટરિંગ ટેકનોલોજીના ડેવલપમેન્ટ પર નજર રાખવી અત્યંત જરૂરી છે.