ગુજરાતની માથાદીઠ આવક **₹3 લાખ**ને પાર કરી ગઈ છે, તેમ છતાં ફૂડ સિક્યોરિટી સ્કીમ હેઠળ નોંધાયેલા પરિવારોની સંખ્યા FY26 સુધીમાં ત્રણ ગણી વધીને **9.21 લાખ** થઈ ગઈ છે. રાજ્યમાં આ આર્થિક વિરોધાભાસ ચર્ચાનો વિષય બન્યો છે.
કલ્યાણકારી યોજનાઓમાં નિર્ભરતામાં વધારો
ગુજરાત જે તેના ઔદ્યોગિક વિકાસ અને ₹3 લાખથી વધુની માથાદીઠ આવક માટે જાણીતું છે, ત્યાં સોશિયલ વેલ્ફેર સેક્ટરમાં એક અણધાર્યો ટ્રેન્ડ જોવા મળી રહ્યો છે. છેલ્લા ત્રણ નાણાકીય વર્ષમાં રાજ્યમાં ફૂડ સિક્યોરિટી પ્રોગ્રામ પર નિર્ભર પરિવારોની સંખ્યામાં મોટો ઉછાળો આવ્યો છે.
આંકડાઓની માયાજાળ
રાજ્યના ફૂડ એન્ડ સિવિલ સપ્લાય ડિપાર્ટમેન્ટના ડેટા મુજબ, FY23 માં 3.06 લાખ પરિવારો આ યોજનાનો લાભ લેતા હતા, જે FY26 ના અંત સુધીમાં વધીને 9.21 લાખ થઈ ગયા છે. આ સ્કીમ હેઠળ અત્યારે આશરે 39.65 લાખ લોકો આવરી લેવામાં આવ્યા છે. અર્થશાસ્ત્રીઓ હવે સવાલ ઉઠાવી રહ્યા છે કે શું રાજ્યની આર્થિક વૃદ્ધિનો લાભ દરેક સ્તર સુધી પહોંચી રહ્યો છે?
સબસિડી અને અનાજનું બદલાતું સ્વરૂપ
સબસિડી પાછળનો ખર્ચ પણ મોટો રહ્યો છે. FY23-24 માં આ ખર્ચ ₹67.62 કરોડ હતો, જે FY24-25 માં વધીને ₹76.66 કરોડ થયો અને FY25-26 માં સ્થિર થઈને ₹70.01 કરોડ રહ્યો હતો. મહત્વનું છે કે અનાજના વપરાશમાં મોટું પરિવર્તન આવ્યું છે. FY26 માં 8.76 લાખ ટન ઘઉં, 10.45 લાખ ટન ચોખા અને 0.88 લાખ ટન જાડા ધાન્ય (coarse grains) નું વિતરણ કરવામાં આવ્યું હતું, જે દર્શાવે છે કે લોકોની આહાર પદ્ધતિ બદલાઈ રહી છે.
આર્થિક સ્થિરતા સામે પડકાર
આ આર્થિક વિરોધાભાસ એટલે કે ઊંચી આવક અને વધતી સબસિડી નિર્ભરતા, રાજ્યની ફિસ્કલ ડિસિપ્લિન (fiscal discipline) પર પ્રશ્નો ઊભા કરે છે. રોકાણકારો અને નિષ્ણાતો હવે એ જોશે કે સરકાર મૂડીગત ખર્ચ (capital expenditure) અને ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ડેવલપમેન્ટના બજેટને અસર કર્યા વિના આ વધતા સબસિડીના બોજને કેવી રીતે હેન્ડલ કરે છે.