વિશ્વ આર્થિક મંચ (WEF) એ ચેતવણી આપી છે કે વૈશ્વિક આર્થિક ફ્રેગમેન્ટેશન (fragmentation) ૨૦૨૫-૨૬ સુધીમાં વિશ્વના GDP માંથી $6.9 ટ્રિલિયન ઘટાડી શકે છે. જેમ જેમ દેશો ખુલ્લા વેપારથી દૂર જઈ રહ્યા છે, રોકાણકારોએ ભારત જેવા ઉભરતા બજારોમાં ફુગાવા, મૂડીની પહોંચ અને સપ્લાય ચેઇન પર સંભવિત અસરો પર નજર રાખવી જોઈએ.
શું થયું?
વિશ્વ આર્થિક મંચ (World Economic Forum - WEF) એ વૈશ્વિક અર્થતંત્રના ભવિષ્ય અંગે એક ગંભીર ચેતવણી જારી કરી છે. જેમ જેમ દેશો એકબીન સાથે જોડાયેલી વૈશ્વિક વેપાર વ્યવસ્થાથી દૂર થઈને "ભૌગોલિક-આર્થિક વિભાજન" (geo-economic fragmentation) તરફ આગળ વધી રહ્યા છે, તેમ ૨૦૨૫-૨૬ સુધીમાં વિશ્વના કુલ ઘરેલું ઉત્પાદન (GDP) માંથી અંદાજે $6.9 ટ્રિલિયન જેટલું નુકસાન થઈ શકે છે. આ પ્રક્રિયા, જેને ઘણીવાર "ડીકપલિંગ" (decoupling) કહેવામાં આવે છે, તેમાં દેશો એકબીજા સાથે વેપાર અને રોકાણ પર વધુ પ્રતિબંધો મૂકે છે. આ પાછળ મુખ્યત્વે ભૌગોલિક-રાજકીય તણાવ, ખાસ કરીને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અને ચીન જેવા મોટા દેશો વચ્ચેનો તણાવ જવાબદાર છે.
રોકાણકારો માટે આ ફેરફાર શા માટે મહત્વપૂર્ણ છે?
રોકાણકારો માટે, આ વલણ વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇનની કાર્યક્ષમતાથી દૂર જવાનો સંકેત આપે છે. જ્યારે દેશો વેપાર અવરોધો, ટેરિફ અને પ્રતિબંધો લાદે છે, ત્યારે માલસામાનનું ઉત્પાદન અને પરિવહન વધુ મોંઘું બની જાય છે. WEF ના અહેવાલમાં નોંધવામાં આવ્યું છે કે આ વિભાજનને કારણે વૈશ્વિક GDP વૃદ્ધિમાં પહેલેથી જ અંદાજે $213 બિલિયન થી $307 બિલિયન નો ઘટાડો થયો છે. વધુમાં, આ પરિસ્થિતિએ વૈશ્વિક સ્તરે ફુગાવાને ૦.૨% થી ૦.૩% પોઈન્ટ સુધી વધાર્યો છે, કારણ કે કંપનીઓને સામગ્રી મેળવવા અથવા સરહદો પાર માલસામાન ખસેડવા માટે ઊંચો ખર્ચ કરવો પડે છે.
ઉભરતા બજારો માટે જોખમ
ભારત સહિતના ઉભરતા બજારો (emerging markets) આ ફેરફારો પ્રત્યે ખાસ કરીને સંવેદનશીલ છે. જ્યારે વૈશ્વિક વેપાર નિયમો (જેમ કે WTO જેવી સંસ્થાઓ દ્વારા સંચાલિત) નબળા પડે છે, ત્યારે નાના અથવા વિકાસશીલ અર્થતંત્રોને સમાન સ્તરનું મૂડી રોકાણ સુરક્ષિત કરવામાં મુશ્કેલી પડે છે. જો વૈશ્વિક રોકાણકારો ભૌગોલિક-રાજકીય અનિશ્ચિતતાને કારણે જોખમ લેવાથી ડરે તો, તેઓ સલામત સંપત્તિઓની તરફેણમાં ઉભરતા બજારોમાંથી ભંડોળ પાછું ખેંચી શકે છે, જેનાથી ચલણના મૂલ્યો અને ઘરેલું શેરબજારો પર દબાણ આવશે. વધારામાં, જો દેશો સૌથી કાર્યક્ષમ વૈશ્વિક સ્ત્રોતને બદલે સ્થાનિક અથવા "મિત્ર" ઉત્પાદનને પ્રાધાન્ય આપે, તો તે સપ્લાય ચેઇનમાં અવરોધો ઊભા કરી શકે છે જે સ્થાનિક વ્યવસાયો માટે ખર્ચ વધારે છે.
ફુગાવા અને ચલણ પર દબાણ
ભારત જેવી અર્થવ્યવસ્થા માટે સૌથી સીધા જોખમોમાંનું એક ફુગાવા પર તેની અસર છે. જો વૈશ્વિક વેપાર અવરોધોને કારણે ઊર્જા, કાચો માલ અથવા ટેકનોલોજીના ભાવ વધે, તો આ ખર્ચ ઘણીવાર ભારતીય અર્થતંત્રમાં આયાત થાય છે. જ્યારે ભારત પોતાને વૈકલ્પિક ઉત્પાદન હબ તરીકે સક્રિયપણે સ્થાન આપી રહ્યું છે (જેને 'China+1' વ્યૂહરચના કહેવાય છે), આ તકમાં જોખમ રહેલું છે કે વિશ્વ સંરક્ષણવાદ તરફ આગળ વધવાનું ચાલુ રાખે તો તે વ્યાપક વૈશ્વિક વેપાર વિવાદોમાં ફસાઈ શકે છે અથવા નિકાસ પ્રતિબંધોનો સામનો કરી શકે છે.
આગળ શું જોવું?
રોકાણકારોએ આગામી ત્રિમાસિક ગાળામાં વૈશ્વિક વેપાર નીતિઓ કેવી રીતે વિકસિત થાય છે તેના પર નજર રાખવી જોઈએ. ધ્યાનમાં લેવાના મુખ્ય ક્ષેત્રોમાં શામેલ છે:
- વિદેશી પોર્ટફોલિયો રોકાણ (FPI) પ્રવાહ: ઉચ્ચ અસ્થિરતા ઘણીવાર સંકેત આપે છે કે વૈશ્વિક રોકાણકારો ભૌગોલિક-રાજકીય અનિશ્ચિતતા પર પ્રતિક્રિયા આપી રહ્યા છે.
- ક્રૂડ ઓઇલ અને કોમોડિટીના ભાવ: આ વેપારમાં વિક્ષેપ માટે સંવેદનશીલ રહે છે અને ભારતના ફુગાવા અને ચાલુ ખાતાની ખાધને નોંધપાત્ર રીતે અસર કરી શકે છે.
- નિકાસ પ્રદર્શન: ઘરેલું કંપનીઓ સપ્લાય ચેઇનના ખર્ચનું સંચાલન કેવી રીતે કરે છે અને વૈશ્વિક વેપાર માર્ગો બદલાતા નવા બજારોમાં સફળતાપૂર્વક પ્રવેશ કરી શકે છે કે કેમ તે ટ્રેક કરો.
- મુખ્ય કેન્દ્રીય બેંકો તરફથી નીતિ અપડેટ્સ: વૈશ્વિક ફુગાવાના વલણો અને વ્યાજ દરના નિર્ણયો વચ્ચેની ક્રિયાપ્રતિક્રિયા ઉભરતા બજારોમાં મૂડીની હિલચાલને પ્રભાવિત કરવાનું ચાલુ રાખશે.