Whalesbook
સરકારી દેવાનો બોજ વધ્યો: વૈશ્વિક ચિત્ર
૨૦૨૫ ના અંત સુધીમાં, વિશ્વનું કુલ દેવું અભૂતપૂર્વ રીતે $348 ટ્રિલિયન સુધી પહોંચી ગયું છે. છેલ્લા વર્ષમાં આમાં લગભગ $29 ટ્રિલિયન નો નોંધપાત્ર વધારો થયો છે. કોવિડ મહામારી બાદ આ સૌથી ઝડપી વૃદ્ધિ છે, અને તેનો મોટો હિસ્સો સરકારો દ્વારા લેવાયેલા દેવાનો છે, જેમણે વૈશ્વિક દેવામાં $10 ટ્રિલિયન થી વધુનો વધારો કર્યો. આમાં અમેરિકા, ચીન અને યુરો વિસ્તારનો ફાળો લગભગ ત્રણ-ચતુર્થાંશ જેટલો રહ્યો. આ વૃદ્ધિ દર્શાવે છે કે વૈશ્વિક દેવાના ચક્રમાં મોટો ફેરફાર આવ્યો છે, જ્યાં ઘરગથ્થુ અને કોર્પોરેટ દેવાને બદલે મુખ્ય અર્થતંત્રોમાં સતત રાજકોષીય ખાધ (fiscal deficits) મુખ્ય બની રહી છે. આ પરિસ્થિતિ વૈશ્વિક નાણાકીય વ્યવસ્થાને રોકાણકારોના વિશ્વાસ અને વ્યાજ દરોમાં થતા ફેરફારો પ્રત્યે વધુ સંવેદનશીલ બનાવે છે.
દેવા-થી-જીડીપી રેશિયો અને વિવિધ માર્ગો
વિક્રમી દેવાના આંકડા છતાં, વૈશ્વિક દેવા-થી-જીડીપી (debt-to-GDP) રેશિયો ૨૦૨૫ માં લગભગ 308% સુધી ઘટ્યો છે. આ ઘટાડો મુખ્યત્વે વિકસિત અર્થતંત્રોને કારણે થયો છે, જે ૨૦૨૬ માં 1.8% ની વૃદ્ધિ નોંધાવવાની ધારણા છે. જોકે, ઉભરતા બજારો (emerging markets) માં દેવા રેશિયો વધીને જીડીપીના 235% થી વધુ થઈ ગયો છે, જે નાણાકીય સ્થિતિમાં મોટો તફાવત દર્શાવે છે. આ ચિંતાજનક છે કારણ કે ઉભરતા બજારો ૨૦૨૬ માં $9 ટ્રિલિયન થી વધુના દેવાની રિફાઇનાન્સિંગ (refinancing) ના વિક્રમી બોજ હેઠળ છે, જ્યારે વિકસિત બજારોએ $20 ટ્રિલિયન થી વધુનું સંચાલન કરવું પડશે. ૨૦૨૫ માં અમેરિકાનો દેવા-થી-જીડીપી રેશિયો 125% રહ્યો, જ્યારે ચીનનો રેશિયો 96% સુધી પહોંચ્યો, જે તે વર્ષે મુખ્ય અર્થતંત્રોમાં સૌથી મોટો વધારો દર્શાવે છે. સરકારી દેવામાં આ વૃદ્ધિ રાજકોષીય વિસ્તરણ, સહાયક નાણાકીય નીતિઓ અને નિયમનકારી છૂટછાટો દ્વારા સમર્થિત છે.
શું છે જોખમો? ટકાઉપણું પર દબાણ
વર્તમાન પરિસ્થિતિમાં અનેક મોટા જોખમો રહેલા છે. IMF દ્વારા ૨૦૨૬ માટે 3.3% નો અંદાજિત મધ્યમ વૈશ્વિક વિકાસ દર, વધતા દેવાના બોજને અસરકારક રીતે ઘટાડવા માટે અપૂરતો છે. જો ૨૦૨૫ ની ગતિએ ઉધાર લેવાનું ચાલુ રહેશે, તો દેવા-થી-જીડીપી રેશિયો ફરીથી વધી શકે છે, ખાસ કરીને જે ઉભરતા બજારો પહેલેથી જ ભારે દેવા હેઠળ છે. ઊંચા સરકારી દેવાના સ્તરો સ્વાભાવિક રીતે રાજકોષીય નબળાઈઓ વધારે છે, જે દેવાની ચુકવણી ક્ષમતા અંગે ચિંતાઓ ઉભી કરે છે અને ક્રેડિટ રેટિંગ ડાઉનગ્રેડ તરફ દોરી શકે છે. ઉચ્ચ દેવું ધરાવતા દેશોને સામાન્ય રીતે ઓછી શાખપાત્રતા ધરાવતા માનવામાં આવે છે. સરકારી ડાઉનગ્રેડની અસર કોર્પોરેટ ડાઉનગ્રેડ અને મૂડી ખર્ચમાં ઘટાડો તરફ દોરી શકે છે. આ ચિંતાઓમાં વધારો કરતા, આગામી બે વર્ષમાં ભૌગોલિક-રાજકીય સંઘર્ષ (geoeconomic confrontation) ને મુખ્ય વૈશ્વિક જોખમ તરીકે ઓળખવામાં આવ્યું છે, જે દેવાની સ્થિરતા અંગેની ચિંતાઓની વચ્ચે વધુ અસ્થિરતા અને અસ્થિર સમાજો અને વ્યવસાયો લાવી શકે છે. AI ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર માટે જરૂરી મોટા મૂડી રોકાણ, આર્થિક પ્રવૃત્તિને વેગ આપવા છતાં, ઉર્જાની માંગ અને સંભવિત રીતે ગ્રાહકો માટે વીજળીના ઊંચા ખર્ચને લગતા પડકારો પણ ઉભા કરે છે.
ભવિષ્યનું ચિત્ર: ઊંચા દેવાના સ્તર સાથે નેવિગેટ કરવું
આગળનો માર્ગ સૂચવે છે કે જો રાજકોષીય ખાધ યથાવત રહેશે અને કોર્પોરેટ ધિરાણની જરૂરિયાતો મજબૂત રહેશે તો વૈશ્વિક દેવાનું ઊંચું સ્તર જાળવી રાખશે. આ પડકારો છતાં, ૨૦૨૬ માં ઉભરતા બજારના દેવા માટેનું આઉટલૂક ઘણા વિશ્લેષકો દ્વારા રચનાત્મક માનવામાં આવે છે, જે ફુગાવામાં ઘટાડો, ડોલર સિવાયની સંપત્તિઓમાં રોકાણકારોની રુચિ અને પસંદગીના દેશોમાં સહાયક ફંડામેન્ટલ્સ દ્વારા પ્રેરિત છે. ૨૦૨૬ માં ગ્લોબલ સસ્ટેનેબલ ફાઇનાન્સ (sustainable finance) ઇશ્યુન્સ $1.621 ટ્રિલિયન સુધી પાછા ફરવાની અપેક્ષા છે, જે ગ્રીન અને ટ્રાન્ઝિશન-કેન્દ્રિત રોકાણોની વિકસતી રચનાને પ્રતિબિંબિત કરે છે. જોકે, ટેકનોલોજી રોકાણની અપેક્ષાઓનું સંભવિત પુનર્મૂલ્યાંકન અને ભૌગોલિક રાજકીય તણાવમાં વધારો વૈશ્વિક આર્થિક આગાહી માટે નોંધપાત્ર નીચે તરફના જોખમો રજૂ કરે છે.