Whalesbook
America અને Iran વચ્ચે ચાલી રહેલા વધી રહેલા સંઘર્ષની સીધી અસર ભારતીય અર્થતંત્ર પર જોવા મળી રહી છે. આ પરિસ્થિતિ ભારતના વિસ્તરતા અર્થતંત્રમાં અચાનક ઉછાળો લાવી રહી છે. જોકે ભારતે તાજેતરમાં India-UAE Comprehensive Economic Partnership Agreement (CEPA) હેઠળ FY2024-25 માં બંને દેશો વચ્ચે $100 બિલિયન થી વધુનો વેપાર હાંસલ કર્યો છે, તેમ છતાં ભૌગોલિક રાજકીય પરિબળો આ પ્રગતિને અવરોધી શકે છે. સૌથી મોટી ચિંતા ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં નોંધપાત્ર વધારો થવાની છે, જે ભારત માટે Inflation મેનેજમેન્ટ અને Trade Balance માટે સીધો ખતરો છે.
Global Oil Markets માં America-Iran તણાવને કારણે Risk Premium વધ્યો છે. JPMorgan ના Analysts નું અનુમાન છે કે ભૌગોલિક રાજકીય પરિસ્થિતિ વધુ વણસી તો Brent crude ના ભાવ $120-$130 પ્રતિ બેરલ સુધી પહોંચી શકે છે. આ ખતરો Hormuz ની સામુદ્રધુનીના વ્યૂહાત્મક મહત્વને કારણે વધુ ગંભીર બની રહ્યો છે, જેમાંથી વાર્ષિક લગભગ 20-34% ગ્લોબલ ઓઇલ ટ્રેડ અને 19-25% LNG ટ્રાન્ઝિટ થાય છે. Iran દ્વારા ઐતિહાસિક રીતે આ જળમાર્ગને અવરોધવાની ધમકીઓ ભારતની ઉર્જા સુરક્ષાને જોખમમાં મૂકે છે, કારણ કે તેના ક્રૂડ ઓઇલના આશરે 40-46% આ માર્ગેથી પસાર થાય છે.
ભારત એક મોટો Net Oil Importer દેશ છે, જે તેની ક્રૂડ જરૂરિયાતોના લગભગ 85-90% આયાત કરે છે. આ કારણે, તે Oil Price Shocks માટે ખૂબ સંવેદનશીલ છે. ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં $10 પ્રતિ બેરલ નો વધારો ભારતના વાર્ષિક Oil Import Bill માં $12-15 બિલિયન નો વધારો કરી શકે છે અને Current Account Deficit (CAD) ને GDP ના 0.3-0.4% સુધી પહોળો કરી શકે છે.
જોકે તાજેતરના અનુમાનો સૂચવે છે કે ભારતનો GDP Growth મજબૂત રહેશે, જે 2026 સુધીમાં 6.9% થી 7.8% રહેવાની ધારણા છે, પરંતુ ક્રૂડના ઊંચા ભાવ $10 પ્રતિ બેરલ ના દરેક વધારા પર આ વૃદ્ધિમાંથી 0.2-0.3 ટકા ઘટાડી શકે છે. આનું કારણ વધતો Production Cost અને વપરાશમાં ઘટાડો છે. ભારતીય Rupee, જે હાલમાં US Dollar સામે લગભગ 90.8-91 પર ટ્રેડ થઈ રહ્યો છે અને છેલ્લા એક વર્ષમાં 4.12% ઘટ્યો છે, તે Oil Imports માટે વધતી Dollar માંગ અને વિસ્તરતા CAD ને કારણે વધુ નબળો પડી શકે છે અને 91-92 ના સ્તરને સ્પર્શી શકે છે. હાલમાં સ્થિર Inflation ઊંચા Energy અને Transportation Cost ને કારણે ફરી વધી શકે છે, જે ક્રૂડ ઓઇલ પર આધારિત ક્ષેત્રોને અસર કરશે.
આશાવાદી વૃદ્ધિના અનુમાનો છતાં, ભારતીય અર્થતંત્રમાં કેટલીક સંરચનાત્મક નબળાઈઓ પણ જોવા મળે છે. દેશના Stock Markets ઐતિહાસિક રીતે ઊંચા Valuation પર ટ્રેડ થઈ રહ્યા છે, જે ભૌગોલિક અસ્થિરતા અથવા કોમોડિટીના ભાવમાં સતત વધારાના કિસ્સામાં તીવ્ર ઘટાડાનું જોખમ ઊભું કરે છે. Foreign Portfolio Investment (FPI) માં ઘટાડો જોવા મળ્યો છે, જે વધતા Risk Aversion અને ભારતના Valuation Premium ને કારણે Emerging Markets માંથી Capital ના પુન: ફાળવણીને પ્રતિબિંબિત કરે છે.
સરકાર પર પણ Fiscal Pressure વધી શકે છે, કારણ કે ઊંચા Oil Price ને કારણે Fuel Subsidies નો ખર્ચ વધે છે. જો Retail Price માં સંપૂર્ણ વધારો નહીં થાય તો Fiscal Deficit વધી શકે છે. India-UAE CEPA, જેના હેઠળ FY2024-25 માં દ્વિપક્ષીય વેપાર $100.06 બિલિયન સુધી પહોંચ્યો હતો, તે હવે અનિશ્ચિત ભવિષ્યનો સામનો કરી રહ્યું છે, જે વૈશ્વિક સ્થિરતા સાથે વેપાર કરારોની આંતરસંબંધિતતા દર્શાવે છે. Hormuz ની સામુદ્રધુની ક્યારેય ઔપચારિક રીતે બંધ થઈ નથી, પરંતુ ઐતિહાસિક વિક્ષેપો અને Iran ના ભૂતકાળના ધમકીઓ, Shipping Lanes ની સાંકડાઈ સાથે, ઉર્જા પ્રવાહ માટે સતત જોખમ ઊભું કરે છે.
Analysts આગામી વર્ષોમાં ભારત માટે મજબૂત GDP વૃદ્ધિનું અનુમાન લગાવવાનું ચાલુ રાખે છે, જેમાં 2026 માટે 6.9% થી 7.8% ની ધારણા છે, અને કેટલાક FY2026-27 સુધીમાં અર્થતંત્ર $4 ટ્રિલિયન નો આંકડો પાર કરી જશે તેવી અપેક્ષા રાખે છે. Current Account Deficit (CAD) GDP ના 0.8% થી 1.5% ની રેન્જમાં વ્યવસ્થાપિત રહેવાની ધારણા છે.
જોકે, આ આશાવાદી દ્રષ્ટિકોણ ભૌગોલિક રાજકીય તણાવમાં ઘટાડો અને Oil Prices માં સ્થિરતા પર નિર્ભર છે. મધ્ય પૂર્વમાં કોઈપણ લાંબો સંઘર્ષ આ અનુમાનોને નબળા પાડી શકે છે, જેનાથી ભારતના આર્થિક માર્ગનું પુન:મૂલ્યાંકન કરવું પડશે અને Reserve Bank of India (RBI) દ્વારા મોનેટરી પોલિસીના નિર્ણયો જટિલ બની શકે છે, જે હાલમાં નીચા Inflation સ્તરનો લાભ મેળવી રહી છે.