નાણા મંત્રીનું 'ધર્મ સંકટ': સ્મોલ સેવર્સના વ્યાજ દર vs. વધતી બોરોઈંગ કોસ્ટ

નીતિ ઘડતરનો જટિલ ફેસલો

નાણા મંત્રી નિર્મલા સીતારમણે જણાવ્યું કે, સરકાર એક મુશ્કેલ નીતિગત નિર્ણય લઈ રહી છે. એક તરફ, દેશના નાના બચતકર્તાઓ, ખાસ કરીને સિનિયર સિટીઝન્સ, તેમના રોકાણ પર મળતા વ્યાજ દરને સુરક્ષિત રાખવાનો પડકાર છે, તો બીજી તરફ સરકારના ધિરાણ લેવાના ખર્ચ (Government Borrowing Costs) માં સતત વધારો થઈ રહ્યો છે. આ દ્વિમુખી દબાણને કારણે, મંત્રીએ આ પરિસ્થિતિને 'ખૂબ મોટું ધર્મ સંકટ' ગણાવ્યું છે, જે રાષ્ટ્રીય બચત યોજનાઓના સંચાલનમાં રહેલા જટિલ ટ્રેડ-ઓફ્સ (trade-offs) ને ઉજાગર કરે છે.

નાના બચતકર્તાઓનું રક્ષણ

મંત્રીએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે, જે લોકો, ખાસ કરીને વૃદ્ધો, પોતાની આવક માટે સ્મોલ સેવિંગ્સ ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટ્સ (Small Savings Instruments) પર મળતા વ્યાજ પર નિર્ભર છે, તેમના હિતોનું રક્ષણ કરવું ખૂબ જ જરૂરી છે. જોકે, આ બચતકર્તાઓને આકર્ષક વ્યાજ દરો ઓફર કરવાથી સરકારની નાણાકીય જવાબદારીઓ સીધી રીતે વધી જાય છે, કારણ કે આ ડિપોઝિટ્સ સરકાર માટે ભંડોળનો એક મહત્વપૂર્ણ સ્ત્રોત છે.

સરકારના ધિરાણ ખર્ચમાં વધારો

એક તરફ, સરકાર તેના પોતાના ધિરાણ (Borrowing) પર વધુ ખર્ચનો સામનો કરી રહી છે. આ કારણે, પબ્લિક પ્રોવિડન્ટ ફંડ (PPF) અને નેશનલ સેવિંગ્સ સર્ટિફિકેટ (NSC) જેવી યોજનાઓના વ્યાજ દરો અંગેના નિર્ણયો જાહેર નાણાકીય વ્યવસ્થા પર મોટી અસર કરે છે. આ યોજનાઓના દરો છેલ્લા આઠ ક્વાર્ટર થી યથાવત રાખવામાં આવ્યા છે, જેમાં છેલ્લો ફેરફાર નાણાકીય વર્ષ 2023-24 ના અંતમાં થયો હતો.

બદલાતી બચતની પદ્ધતિઓ

સીતારમણે બચતની પેટર્નમાં થઈ રહેલા ફેરફારો તરફ પણ ધ્યાન દોર્યું, જેમાં રોકાણના નવા માર્ગો તરફ લોકોનું વલણ વધ્યું છે. નાણા મંત્રાલય નિયમિતપણે સ્મોલ સેવિંગ્સ રેટ્સનું મૂલ્યાંકન કરે છે, જેમાં એક પેનલ દ્વારા સૂચવેલ ફોર્મ્યુલાનો ઉપયોગ થાય છે, જે રેટ્સને ગવર્નમેન્ટ સિક્યોરિટીઝ (Government Securities) ના યીલ્ડ (yield) સાથે જોડે છે. તેમ છતાં, વર્તમાન આર્થિક વાતાવરણને કારણે દરોમાં લાંબા સમયથી કોઈ ફેરફાર થયો નથી. નેશનલ સ્મોલ સેવિંગ્સ ફંડ (NSSF) આ ડિપોઝિટ્સ એકત્રિત કરે છે, જે પછી સરકારી જામીનગીરીઓમાં રોકાણ કરવામાં આવે છે, આમ સરકારી ધિરાણ અને ધિરાણ આપવાની ચક્ર પૂર્ણ થાય છે.