Whalesbook
16માં ફાઇનાન્સ કમિશને 2026 થી 2031ના સમયગાળા માટે રાજ્યોને કેન્દ્રીય કરવેરાની ફાળવણી માટે નવા સૂત્રની જાહેરાત કરી છે. આ નવા ફોર્મ્યુલામાં રાજ્યોના આર્થિક વિકાસ અને GDP (ગ્રોસ ડોમેસ્ટિક પ્રોડક્ટ)માં તેમના યોગદાનને વિશેષ મહત્વ આપવામાં આવ્યું છે. આ ફેરફારથી રાજ્યોના નાણાકીય ચિત્રમાં નોંધપાત્ર બદલાવ આવવાની શક્યતા છે.
GDPનું નવું વજન
આ નવા ફોર્મ્યુલા મુજબ, રાજ્યોના GDPમાં તેમના યોગદાનને 10% નું મહત્વ આપવામાં આવ્યું છે. આનાથી જે રાજ્યો આર્થિક રીતે વધુ સક્ષમ છે અને રાષ્ટ્રીય અર્થતંત્રમાં વધુ ફાળો આપે છે, તેમને વધુ લાભ મળશે. જૂના ફોર્મ્યુલાની સરખામણીમાં, જ્યાં જરૂરિયાત આધારિત સૂચકાંકો પર વધુ ધ્યાન હતું, ત્યાં હવે આર્થિક ગતિશીલતાને પુરસ્કૃત કરવામાં આવશે.
રાજ્યોની ફાળવણીમાં ફેરફાર
આ નવા વિતરણ મોડેલ હેઠળ, કર્ણાટક સૌથી વધુ લાભ મેળવનાર રાજ્ય તરીકે ઉભરી આવ્યું છે. 2026-31 દરમિયાન કેન્દ્રીય કરવેરામાં તેનો હિસ્સો વધીને 4.13% થવાની ધારણા છે. આ ફેરફારથી રાજ્યને આશરે ₹7,387 કરોડ નો વધારાનો લાભ મળી શકે છે, જેનાથી કુલ ફાળવણી લગભગ ₹63,050 કરોડ સુધી પહોંચી શકે છે. આ 15માં ફાઇનાન્સ કમિશન હેઠળની તેની અગાઉની ફાળવણી કરતાં નોંધપાત્ર વધારો દર્શાવે છે. કેરળને પણ ₹6,975 કરોડ નો વધારો મળશે અને તેનો હિસ્સો વધીને 2.38% થશે. ગુજરાત અને હરિયાણા પણ મજબૂત આર્થિક ઉત્પાદન અને ઉચ્ચ માથાદીઠ આવકને કારણે નોંધપાત્ર લાભ મેળવશે. મહારાષ્ટ્રનો હિસ્સો વધીને 6.44% થશે.
અન્ય રાજ્યો પર અસર
બીજી તરફ, મધ્યપ્રદેશને સૌથી મોટો ફટકો પડવાની સંભાવના છે. નવા કાર્યક્ષમતા માપદંડો સામે તેના પ્રદર્શનને કારણે, રાજ્યની ફાળવણીમાં અંદાજે ₹7,677 કરોડ નો ઘટાડો થઈ શકે છે, જેનાથી તેનો હિસ્સો ઘટીને 7.35% થઈ જશે. ઉત્તર પ્રદેશ અને પશ્ચિમ બંગાળ જેવા મોટા અને વધુ વસ્તી ધરાવતા રાજ્યોની ફાળવણીમાં પણ અનુક્રમે ₹4,884 કરોડ અને ₹4,701 કરોડ નો ઘટાડો થવાનો અંદાજ છે, જોકે તેઓ હજુ પણ મોટી રકમ મેળવતા રહેશે.
નાણાકીય સંઘવાદની ગતિશીલતા
16માં ફાઇનાન્સ કમિશને ડિવિઝિબલ ટેક્સ પૂલમાં રાજ્યોનો હિસ્સો 41% યથાવત રાખ્યો છે. જોકે, આ આંકડો સ્થિર હોવા છતાં, આડી ફાળવણી (horizontal distribution) ફોર્મ્યુલામાં થયેલો ફેરફાર સ્પષ્ટપણે આર્થિક યોગદાન આપતા રાજ્યો તરફ ઝુકાવ દર્શાવે છે. આ પુન: ગોઠવણી સમાનતા (equity) અને આર્થિક કાર્યક્ષમતા (efficiency) વચ્ચે સંતુલન સાધવાનો પ્રયાસ છે. કેટલાક નિષ્ણાતો માને છે કે આ પગલું સહકારી સંઘીયવાદ (cooperative federalism) પર દબાણ લાવી શકે છે, કારણ કે જે રાજ્યો આર્થિક રીતે વધુ મજબૂત છે તેમને વધુ ભંડોળ મળશે, જ્યારે ઓછું આર્થિક ઉત્પાદન ધરાવતા રાજ્યોને સંસાધનોમાં ઘટાડાનો સામનો કરવો પડી શકે છે.