Whalesbook
EU-ભારત વેપાર લેન્ડસ્કેપમાં ફેરફાર
1 જાન્યુઆરી, 2026 થી, યુરોપિયન યુનિયન (EU) સુધી ભારતના નિકાસ લેન્ડસ્કેપમાં નોંધપાત્ર ફેરફાર આવ્યો છે. EU એ જનરલાઇઝ્ડ સ્કીમ ઓફ પ્રેફરન્સિસ (GSP) ના લાભો પાછા ખેંચી લીધા છે, જે અગાઉ ભારતીય માલસામાન માટે આયાત ટેરિફમાં ઘટાડો પ્રદાન કરતા હતા. GSP હેઠળ, ભારતીય નિકાસકારોને ભૂતકાળમાં મોસ્ટ ફેવર્ડ નેશન (MFN) દરો પર આશરે 20% નો ટેરિફ લાભ મળતો હતો. હવે ખનિજો, રસાયણો, પ્લાસ્ટિક, કાપડ, લોખંડ, સ્ટીલ, મશીનરી અને ઇલેક્ટ્રિકલ ગુડ્ઝ સહિત ઔદ્યોગિક ઉત્પાદનોની વિશાળ શ્રેણી માટે આ પ્રાધાન્યતા પ્રવેશ બંધ થઈ ગયો છે. EU નો આ નિર્ણય તેના "ગ્રેજ્યુએશન" (graduation) નિયમો પર આધારિત છે, જ્યાં સતત ત્રણ વર્ષ સુધી ચોક્કસ નિકાસ મૂલ્ય થ્રેશોલ્ડને વટાવતી ઉત્પાદન શ્રેણીઓ માટે લાભો દૂર કરવામાં આવે છે. સપ્ટેમ્બર 2025 માં અપનાવવામાં આવેલા નિયમન દ્વારા 2026-2028 સમયગાળા માટે આ ફેરફારને ઔપચારિક કરવામાં આવ્યો હતો, જેણે મુખ્ય ક્ષેત્રોમાં ભારતના નિકાસને અસર કરી હતી.
ટેરિફ અને કાર્બન ખર્ચનો "ડબલ હિટ"
GSP ટેરિફ વધારાની અસરને વધુ વકરાવીને, EU નું કાર્બન બોર્ડર એડજસ્ટમેન્ટ મિકેનિઝમ (CBAM) સત્તાવાર રીતે 1 જાન્યુઆરી, 2026 ના રોજ તેના નિશ્ચિત તબક્કામાં પ્રવેશ્યું. CBAM આયાતી માલસામાન પર કાર્બન કિંમત લાદે છે, જે ઉત્સર્જન રિપોર્ટિંગ અને પાલન સંબંધિત નોન-ટેરિફ ખર્ચ રજૂ કરે છે. GSP ની રદબાતલથી થતા ઉચ્ચ સીધા ટેરિફ અને CBAM થી થતા વધેલા પરોક્ષ ખર્ચના આ સંયોજનને ગ્લોબલ ટ્રેડ રિસર્ચ ઇનિશિયેટિવ (GTRI) દ્વારા "ડબલ હિટ" તરીકે વર્ણવવામાં આવ્યું છે. ખાસ કરીને સ્ટીલ અને એલ્યુમિનિયમ નિકાસકારો હવે CBAM હેઠળ વધતા કાર્બન રિપોર્ટિંગ ખર્ચ અને ઉચ્ચ ડિફોલ્ટ ઉત્સર્જન શુલ્કના જોખમનો સામનો કરી રહ્યા છે.
સ્પર્ધાત્મકતા પર દબાણ અને ભવિષ્યનું દૃશ્ય
આ સંયુક્ત આર્થિક દબાણો ભારતીય નિકાસકારોના નફા માર્જિનને ઘટાડશે અને વૈશ્વિક સપ્લાયર્સ સામે તેમની સ્પર્ધાત્મકતા ઘટાડશે તેવી અપેક્ષા છે. ગારમેન્ટ સેક્ટર જેવા ભાવ-સંવેદનશીલ બજારોમાં, વધેલા ખર્ચના બોજને કારણે EU ખરીદદારો બાંગ્લાદેશ અને વિયેતનામ જેવા ડ્યુટી-ફ્રી સ્પર્ધકો તરફ વળી શકે છે. જ્યારે ભારત-EU ફ્રી ટ્રેડ એગ્રીમેન્ટ (FTA) અંતિમ સ્વરૂપ આપવાની નજીક હોવાનું જાણવા મળ્યું છે, જેની સંભવિત હસ્તાક્ષર જાન્યુઆરી 2026 ના અંતમાં થઈ શકે છે, તેમ છતાં તેના અમલીકરણમાં હજુ એક વર્ષ કે તેથી વધુ સમય લાગવાની અપેક્ષા છે. આ દરમિયાન, ભારતીય નિકાસકારોએ સંપૂર્ણ MFN ટેરિફ અને CBAM ખર્ચો સહન કરવા પડશે. GTRI નું અનુમાન છે કે 2026 એ વર્તમાન વૈશ્વિક વેપાર વાતાવરણને જોતાં, યુરોપમાં ભારતીય નિકાસ માટે છેલ્લા દાયકામાં સૌથી પડકારજનક વર્ષોમાંનું એક બની શકે છે.
ક્ષેત્રીય અસર અને વૈવિધ્યકરણ પ્રયાસો
જ્યારે કૃષિ ઉત્પાદનો, ચામડાના માલ અને હસ્તકલા માટે GSP લાભો હજુ પણ ઉપલબ્ધ છે, આ ક્ષેત્રો ભારતના EU નિકાસનો 13% કરતા ઓછો હિસ્સો ધરાવે છે. "ગ્રેજ્યુએશન" પદ્ધતિને કારણે, ભારતને 1 જાન્યુઆરી, 2026 થી ખનિજો અને રબર સહિત મહત્વપૂર્ણ ઉત્પાદન વિભાગો માટે GSP માંથી દૂર કરવામાં આવ્યું છે. આ ફેરફારો વચ્ચે, કેટલાક ભારતીય નિકાસકારોએ બાહ્ય ટેરિફ દબાણને કારણે એશિયન બજારો તરફ પુનઃ-ઓરિએન્ટ કરવાનું શરૂ કર્યું છે. જોકે, અહેવાલો જર્મની અને બેલ્જિયમ જેવા ચોક્કસ યુરોપીયન બજારોમાં વધેલા ટ્રેક્શનને પણ સૂચવે છે, જે એક જટિલ વેપાર પુનઃ-વિતરણ વ્યૂહરચના તરફ નિર્દેશ કરે છે.