ચીન સાથે યુરોપિયન યુનિયનની વધતી ટ્રેડ ટેન્શન (Trade Tension) વચ્ચે, યુરોપિયન કંપનીઓ હવે વૈકલ્પિક માર્ગો શોધી રહી છે. ખાસ કરીને, ભારત અને EU વચ્ચે થયેલા ફ્રી ટ્રેડ એગ્રીમેન્ટ (FTA) પર હવે સૌની નજર છે, કારણ કે તેનાથી ભારત વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઈનમાં મોટો રોલ ભજવી શકે છે.
EU અને ચીન વચ્ચે તણાવ વધ્યો, ભારત માટે તક?
યુરોપિયન યુનિયન (EU) ચીન સામે પોતાની ટ્રેડ નીતિ વધુ કડક બનાવી રહ્યું છે. EU એ ચીન સાથે €360 બિલિયનની ટ્રેડ ડેફિસિટ (Trade Deficit) અને માર્કેટ ડિસ્ટોર્શન (Market Distortion) જેવી બાબતો પર ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. આ સ્થિતિ ભારતના હિતમાં સાબિત થઈ શકે છે, કારણ કે EU હવે ચીન પરની નિર્ભરતા ઘટાડીને વૈકલ્પિક સપ્લાય ચેઈન (Supply Chain) શોધી રહ્યું છે. ભારતે જાન્યુઆરી 2026 માં EU સાથે ફ્રી ટ્રેડ એગ્રીમેન્ટ (FTA) માટે વાટાઘાટો પૂર્ણ કરી છે, જે આ દિશામાં એક મોટું પગલું છે.
FTAની અમલીકરણ સમયરેખા અને રોકાણ પર અસર
ભારત-EU FTA એ આર્થિક સંબંધોમાં એક મુખ્ય પડાવ છે. આ ડીલ હેઠળ, EU ના 96% થી વધુ ગુડ્સ એક્સપોર્ટ (Goods Export) અને ભારતમાં EU ના 97.5% ઈમ્પોર્ટ વેલ્યુ (Import Value) પર ટેરિફ (Tariff) ઘટાડવામાં આવશે અથવા દૂર કરવામાં આવશે. વાટાઘાટો 2026 ની શરૂઆતમાં પૂરી થઈ ગઈ હતી અને હવે આ ડીલ પર કાયદાકીય સમીક્ષા ચાલી રહી છે. આ વર્ષના અંત સુધીમાં તેના પર હસ્તાક્ષર થવાની અને 2026 ના ચોથા ક્વાર્ટર સુધીમાં તેનો કામચલાઉ અમલ શરૂ થવાની સંભાવના છે. આ રોકાણકારો માટે મહત્વપૂર્ણ છે કારણ કે તે ભારતીય મેન્યુફેક્ચરિંગ (Manufacturing) સેક્ટરમાં યુરોપિયન મૂડીના પ્રવેશનો માર્ગ મોકળો કરશે.
રોકાણ આકર્ષવામાં પડકારો
EU સાથેના સારા સંબંધો છતાં, ભારતે અન્ય એશિયન દેશો સાથે સ્પર્ધા કરવી પડશે જેમણે પહેલેથી જ મેન્યુફેક્ચરિંગમાં મોટો હિસ્સો મેળવ્યો છે. યુરોપિયન કંપનીઓ ભારતમાં રસ દાખવી રહી છે, પરંતુ 'ઈઝ ઓફ ડુઈંગ બિઝનેસ' (Ease of Doing Business) અને રોકાણ સુરક્ષા (Investment Protection) જેવા મુદ્દાઓ પર ચિંતા વ્યક્ત કરી રહી છે. ભારતના વર્તમાન બાયલેટરલ ઈન્વેસ્ટમેન્ટ ટ્રીટી (Bilateral Investment Treaty) ફ્રેમવર્કમાં સુધારાની જરૂર છે. હાલના નિયમો હેઠળ, આંતરરાષ્ટ્રીય મધ્યસ્થી (Arbitration) કરતા પહેલા સ્થાનિક કાનૂની ઉપાયો માટે લાંબો સમય રાહ જોવી પડે છે, જે કેટલાક વિદેશી રોકાણકારો માટે અવરોધરૂપ બની શકે છે.
આ ઉપરાંત, ડોમેસ્ટિક ઈન્ડસ્ટ્રિયલ પોલિસી (Industrial Policy) ને મજબૂત બનાવવી પણ જરૂરી છે. ઈલેક્ટ્રોનિક્સ જેવા ક્ષેત્રોમાં પ્રોડક્શન-લિંક્ડ ઈન્સેન્ટિવ (PLI) સ્કીમ્સ સફળ રહી છે, પરંતુ વિશ્લેષકોના મતે, વૈશ્વિક મેન્યુફેક્ચરિંગ હબ્સના સ્તર સુધી પહોંચવા માટે હાલના $25 બિલિયનના બજેટને વધારીને $50 બિલિયન સુધી લઈ જવાની જરૂર પડી શકે છે.
જોખમો અને ધ્યાન રાખવા જેવી બાબતો
આગળનો રસ્તો પડકારજનક છે. વૈશ્વિક ભૌગોલિક રાજકીય અસ્થિરતા (Geopolitical Volatility) અને ક્રૂડ ઓઈલ (Crude Oil)ના ભાવમાં વધઘટ રોકાણકારોના સેન્ટિમેન્ટ (Investor Sentiment) પર અસર કરી શકે છે, જે ઈમર્જિંગ માર્કેટ (Emerging Market) માંથી મૂડીના બહાર નીકળવાનું કારણ બની શકે છે. આ ઉપરાંત, EU માં ઊર્જાના ઊંચા ભાવ અને શ્રમની અછત જેવી સમસ્યાઓ પણ યુરોપિયન કંપનીઓના વિસ્તરણની ગતિને ધીમી કરી શકે છે. રોકાણકારોએ 2026 ના અંતમાં FTA પર થનારા સત્તાવાર હસ્તાક્ષર અને રોકાણ સુરક્ષા કાયદાઓમાં કોઈપણ અપડેટ પર નજર રાખવી જોઈએ. કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારો કંપની-વિશિષ્ટ મુદ્દાઓનું નિરાકરણ કેટલી અસરકારક રીતે લાવી શકે છે, તે ભારત કેટલો યુરોપિયન સપ્લાય ચેઈન રોકાણ આકર્ષી શકે છે તેનો મુખ્ય સૂચક બનશે.