મધ્યપ્રદેશમાં બાળકોના સ્વાસ્થ્ય માટે ચિંતાજનક સમાચાર સામે આવ્યા છે. નવા આંકડા દર્શાવે છે કે રાજ્યમાં પાંચ વર્ષથી ઓછી ઉંમરના **40%** બાળકો અંડરવેઇટ (Underweight) છે, જે અગાઉના **33%** કરતાં નોંધપાત્ર વધારો છે. આ સ્થિતિ આર્થિક તંગી અને પ્રોસેસ્ડ ફૂડ તરફ લોકોના ઝુકાવને કારણે પોષણ કાર્યક્રમો સામે મોટો પડકાર ઉભો કરી રહી છે.
મધ્યપ્રદેશમાં બાળકોના સ્વાસ્થ્યની ચિંતાજનક સ્થિતિ
મધ્યપ્રદેશ રાજ્યમાં બાળ કુપોષણના કિસ્સાઓમાં ચિંતાજનક વધારો જોવા મળ્યો છે. રાજ્યમાં પાંચ વર્ષથી ઓછી ઉંમરના 40% બાળકો હાલમાં અંડરવેઇટ (Underweight) શ્રેણીમાં આવે છે. આ આંકડો અગાઉના સર્વેક્ષણમાં 33% હતો, જે દર્શાવે છે કે રાજ્યના પોષણ સ્વાસ્થ્ય માળખા પર દબાણ વધી રહ્યું છે, ભલે રાજ્ય કૃષિ ક્ષેત્રે અગ્રણી ગણાતું હોય.
આર્થિક પરિબળો અને આહારની બદલાતી ટેવો
ગ્રામીણ પરિવારોમાં આર્થિક અસ્થિરતા આ સ્વાસ્થ્ય સંકટનું મુખ્ય કારણ છે. ઘણા પરિવારો દૈનિક ₹300 થી ₹350 ની મજૂરી પર નિર્ભર હોવાથી, છ સભ્યોના પરિવાર માટે સંતુલિત આહારની વ્યવસ્થા કરવી વધુને વધુ મુશ્કેલ બની ગયું છે. આ આર્થિક દબાણને કારણે લોકોના ખાણી-પીણીની ટેવોમાં પણ મોટો બદલાવ આવ્યો છે. ખર્ચ સર્વેક્ષણના આંકડા સૂચવે છે કે ગ્રામીણ પરિવારો હવે તેમના માસિક બજેટનો લગભગ 10% હિસ્સો પ્રોસેસ્ડ ફૂડ અને પેકેજ્ડ નાસ્તા પર ખર્ચી રહ્યા છે. આ સસ્તા વિકલ્પોને કારણે તેઓ પ્રોટીન યુક્ત ખોરાક અને તાજા ફળો-શાકભાજી જેવી આવશ્યક વસ્તુઓ ખરીદી શકતા નથી.
પોષણ નીતિ અને ભંડોળ સામે પડકારો
પોષણ 2.0 (Poshan 2.0) અને PM-Poshan કાર્યક્રમો જેવી સરકારી યોજનાઓ વસ્તીની પોષણ જરૂરિયાતોને પહોંચી વળવામાં સંઘર્ષ કરી રહી છે. હાલમાં, આ યોજનાઓ હેઠળ પ્રતિ બાળક પ્રતિ દિવસ લગભગ ₹12 થી ₹17 નું ભંડોળ ફાળવવામાં આવે છે. નિષ્ણાતો સૂચવે છે કે તંદુરસ્ત વિકાસ માટે જરૂરી કેલરી અને પોષક તત્વોથી ભરપૂર ભોજન પૂરું પાડવા માટે આ બજેટ અપૂરતું છે.
જ્યારે કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા આંગણવાડી કેન્દ્રો માટે ભંડોળમાં નજીવો વધારો થયો છે, ત્યારે મોંઘવારી અને સહાયની જરૂરિયાતવાળા બાળકોની વધતી સંખ્યાને ધ્યાનમાં લેતાં વાસ્તવિક ખર્ચ પર દબાણ આવ્યું છે. આ ઉપરાંત, 2014 થી કાર્યરત આંગણવાડી કેન્દ્રોની સંખ્યા લગભગ સ્થિર રહી છે, જેના કારણે આવશ્યક પોષણ સેવાઓની પહોંચ મર્યાદિત બની છે. કેટલાક રાજ્યોએ મધ્યાહન ભોજન કાર્યક્રમમાં ઈંડા જેવા પ્રોટીનયુક્ત પદાર્થોનો સમાવેશ કરીને સ્વાસ્થ્ય પરિણામોમાં સુધારો કર્યો છે, પરંતુ આ પહેલ કેન્દ્રીય માર્ગદર્શિકા હેઠળ ફાળવેલ પ્રતિ-બાળક બજેટમાં આવરી લેવાતી નથી. રાજ્યના આર્થિક વિકાસ પર નજર રાખનારા રોકાણકારો અને નીતિ નિર્માતાઓ આગામી ક્વાર્ટરમાં ભંડોળની વ્યવસ્થાઓમાં સુધારો થાય છે કે કેમ અથવા રાજ્યો પોષણ સેવાઓની ડિલિવરી સુધારવા માટે સ્વતંત્ર પગલાં લે છે કે કેમ તેના પર ધ્યાન આપશે.