CII નો મોટો પ્રસ્તાવ: ભારતમાં જમીનના ખેંચાણનો અંત લાવી FDI ને વેગ આપો!

ભારતમાં ઔદ્યોગિક જમીન સંચાલનની અસ્તવ્યસ્ત પ્રણાલી, અસ્પષ્ટ માલિકી હક્ક અને નિયમનકારી વિલંબને કારણે રોકાણકારો, ખાસ કરીને MSMEs અને નવા પ્રોજેક્ટ્સ માટે ખર્ચ વધી રહ્યો છે. Confederation of Indian Industry (CII) એ આ સમસ્યાઓના નિરાકરણ માટે એક વિસ્તૃત યોજના રજૂ કરી છે. આ યોજનાનો મુખ્ય હેતુ જમીન સંબંધિત અવરોધોને દૂર કરીને ભારતની ઉત્પાદન ક્ષમતાને મજબૂત બનાવવાનો અને વિદેશી પ્રત્યક્ષ રોકાણ (FDI) ને આકર્ષવાનો છે.

CII દ્વારા પ્રસ્તાવિત સુધારાઓનો ઉદ્દેશ્ય મૂડી ખર્ચ વધારતી અને રોકાણકારોનો વિશ્વાસ ઘટાડતી અકાર્યક્ષમતાઓને દૂર કરવાનો છે. આ મુદ્દાઓ ભારતને વૈશ્વિક ઉત્પાદન કેન્દ્ર બનાવવામાં મોટા અવરોધો ઉભા કરે છે. CII ની યોજના ઔદ્યોગિક જમીનને એક વિશ્વસનીય અને પારદર્શક સંપત્તિ તરીકે સ્થાપિત કરવા માંગે છે, જે રાષ્ટ્રીય ઉત્પાદન લક્ષ્યાંકો હાંસલ કરવા માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. ભારતમાં ઔદ્યોગિક જમીન સંપાદન અને વ્યવસ્થાપનની જટિલ પ્રણાલીમાં માલિકીની અસ્પષ્ટતા, કબજો મેળવવામાં લાંબા વિલંબ અને જટિલ નિયમો જેવી સમસ્યાઓ પ્રોજેક્ટ્સને ધીમા પાડે છે અને મૂડી ખર્ચમાં નોંધપાત્ર વધારો કરે છે. આ કારણે MSMEs અને નવા "ગ્રીનફિલ્ડ" પ્રોજેક્ટ્સ ખાસ કરીને પ્રભાવિત થાય છે. આ પ્રકારનો ઘર્ષણ રોકાણકારોના વિશ્વાસને ઘટાડે છે, જેનાથી સંચાલન વાતાવરણ વધુ જોખમી અને અણધાર્યું લાગે છે.

જમીન વ્યવસ્થાપનની કાર્યક્ષમતામાં ભારત તેના કેટલાક પ્રતિસ્પર્ધીઓ કરતાં પાછળ છે. FY 2024-25 માં ભારતને USD 81.04 બિલિયન નું FDI મળ્યું હોવા છતાં, ઉદ્યોગો માટે તેની જમીન વ્યવસ્થાપન પ્રણાલી વિયેતનામ અને થાઈલેન્ડ જેવા દેશો કરતાં ઓછી સ્પર્ધાત્મક છે. વિયેતનામ, ઉદાહરણ તરીકે, સ્પર્ધાત્મક ટેરિફ અને વિદેશી જમીન ઉપયોગ માટે સરળ પ્રક્રિયાઓ પ્રદાન કરે છે, જ્યારે થાઈલેન્ડ સ્થિરતા અને કાર્યક્ષમતા પ્રદાન કરે છે. ભારતમાં નિયમનકારી ગુણવત્તા અને જમીનની સરળ પહોંચની બાબતમાં આ પડોશીઓ કરતાં ઓછો સ્કોર છે. જૂના જમીન સીમા કાયદાઓએ પણ સંપાદન ખર્ચ વધાર્યો હોઈ શકે છે. FY 2024-25 માં ઉત્પાદન ક્ષેત્રમાં FDI 18% વધીને USD 19.04 બિલિયન થયું, જે પ્રોડક્શન-લિંક્ડ ઇન્સેન્ટિવ (PLI) જેવી યોજનાઓ દ્વારા સમર્થિત છે. જોકે, અસંગત રાજ્ય નિયમો અને નીતિગત ખામીઓ વિસ્તરણને ધીમું પાડે છે.

CII એ આ સમસ્યાઓના નિરાકરણ માટે કેટલાક મુખ્ય પ્રસ્તાવો મૂક્યા છે. તેમાં એક રાષ્ટ્રીય જમીન બેંક (national land bank) ની સ્થાપના અને ભૌગોલિક માહિતી સિસ્ટમ (GIS) સાથે સંકલિત ડિજિટલ સિસ્ટમનો સમાવેશ થાય છે. આ સિસ્ટમ જમીનની ઉપલબ્ધતા, માલિકી અને ઉપયોગ વિશે પારદર્શિતા વધારશે અને પ્રોજેક્ટ મંજૂરી પ્રક્રિયાને ઝડપી બનાવશે.

જોકે, CII ની આ ભલામણોના અમલીકરણમાં મોટા પડકારો છે. મુખ્ય પડકાર એ છે કે જમીન શાસન, જે મુખ્યત્વે વ્યક્તિગત રાજ્યો દ્વારા સંભાળવામાં આવે છે, તેને એક રાષ્ટ્રીય પ્રણાલી હેઠળ એકીકૃત કરવું. ભૂતકાળમાં જમીન સુધારણાના પ્રયાસોને પ્રતિકાર અને વિલંબનો સામનો કરવો પડ્યો છે, અને આવા રાષ્ટ્રીય પરિષદને રાજ્યો વચ્ચે સંકલન સમસ્યાઓનો સામનો કરવો પડી શકે છે. ભારત હજુ પણ સંપત્તિ નોંધણી અને કરાર અમલીકરણ જેવા ક્ષેત્રોમાં કેટલાક સ્પર્ધકો કરતાં પાછળ છે. ભારતની જટિલ અમલદારશાહી અને અસ્પષ્ટ પાલન નિયમો રોકાણકારોને રોકી રહ્યા છે. આ ઉપરાંત, ઘણા બિનકાર્યક્ષમ કંપનીઓ ઊંચા એક્ઝિટ અવરોધો અને કડક શ્રમ કાયદાઓને કારણે ફસાયેલી રહે છે, જે સંસાધનોને રોકી રાખે છે.

જો આ સુધારાઓ સફળતાપૂર્વક અપનાવવામાં આવે અને રાજ્યોમાં સંકલન થાય, તો તે પ્રોજેક્ટ સમય અને ખર્ચમાં ભારે ઘટાડો કરી શકે છે, જેનાથી જમીનનો ઉપયોગ સુધરશે. આ ભારતની વૈશ્વિક ઉત્પાદન હબ તરીકેની સ્થિતિને નોંધપાત્ર રીતે મજબૂત બનાવશે. Morgan Stanley જેવા વિશ્લેષકો ભારતની લાંબા ગાળાની વૃદ્ધિ અંગે આશાવાદી છે અને તેને 1980 ના દાયકાની અમેરિકી અર્થવ્યવસ્થા સાથે સરખાવી રહ્યા છે. સુધારાઓ પર આ ભાર ખાનગી મૂડી આકર્ષવા સાથે સુસંગત છે, અને ઘણા રોકાણકારો ભારતના ખાનગી બજારો પ્રત્યે સકારાત્મક ભાવના દર્શાવી રહ્યા છે, જોકે પહોંચ અને મૂલ્યાંકન અંગે ચિંતાઓ યથાવત છે.