Whalesbook
વર્ષ 2026-27 ના યુનિયન બજેટમાં સોવરેન ગોલ્ડ બોન્ડ્સ (SGBs) પર કેપિટલ ગેઇન્સ ટેક્સમાં રાહત મેળવવા માટે એક કડક શરત દાખલ કરવામાં આવી છે. 1લી એપ્રિલ, 2027 થી લાગુ થનારા આ નિયમ મુજબ, ટેક્સમાં છૂટ ફક્ત એવા જ વ્યક્તિગત રોકાણકારોને મળશે જેમણે બોન્ડ્સ મૂળ ઇશ્યૂ વખતે ખરીદ્યા હોય અને મેચ્યોરિટી સુધી તેને પોતાની પાસે જાળવી રાખ્યા હોય. આ ફેરફાર સેકન્ડરી માર્કેટ (Secondary Market) માંથી SGB ખરીદનારા રોકાણકારો માટે એક મોટી અસર કરશે, કારણ કે તેઓ મેચ્યોરિટી પર ટેક્સ-ફ્રી કેપિટલ ગેઇન્સનો લાભ મેળવી શકતા હતા, ભલે તેઓ મૂળ સબ્સ્ક્રાઇબર ન હોય. નાણા મંત્રાલયનો આ પ્રસ્તાવ શોર્ટ-ટર્મ ટ્રેડિંગ (Short-term trading) અને આર્બિટ્રેજ (Arbitrage) પ્રવૃત્તિઓને નિયંત્રિત કરવાનો છે, જેથી રોકાણને પ્રાયમરી ઇશ્યૂ ચેનલ તરફ વાળવામાં આવે અને સરકારી સિક્યોરિટીઝમાં લાંબા ગાળાની પ્રતિબદ્ધતાને પ્રોત્સાહન મળે.
ખાસ કરીને, સોવરેન ગોલ્ડ બોન્ડ્સ (SGBs) સૌપ્રથમ નવેમ્બર 2015 માં લોન્ચ કરવામાં આવ્યા હતા. તેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ભારતનો ભૌતિક સોનાની આયાત પરની નિર્ભરતા ઘટાડવાનો હતો, જે દેશના ટ્રેડ ડેફિસિટ (Trade Deficit) માં મોટો ફાળો આપે છે. આ બોન્ડ્સ વાર્ષિક 2.5% વ્યાજ દર પ્રદાન કરે છે, સાથે સોનાના ભાવની વૃદ્ધિનો લાભ પણ મળે છે. તેનો હેતુ ભૌતિક સોના કરતાં વધુ લિક્વિડ (Liquid) અને સરકારી ગેરંટીવાળા ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટ તરફ માંગ વાળવાનો હતો. જોકે, તેમના ઉદ્દેશ્ય છતાં, સરકાર પર વધી રહેલા ખર્ચાઓને કારણે, ખાસ કરીને સોનાના વધતા ભાવો અને તેના પરના વ્યાજ ચુકવણીને કારણે, SGBs નું નવું ઇશ્યૂ લગભગ 2024 માં બંધ કરવામાં આવ્યું હતું.
આ નીતિગત ફેરફાર એવા સમયે આવ્યો છે જ્યારે વૈશ્વિક ભૌગોલિક રાજકીય અનિશ્ચિતતાઓ, ચલણના ભાવમાં વધઘટ અને સેફ-હેવન એસેટ (Safe-haven asset) તરીકે સોનાની સતત માંગને કારણે સોનાના ભાવ રેકોર્ડ ઊંચાઈએ પહોંચ્યા છે. ભારત, સોનાનો એક મોટો ઉપભોક્તા દેશ હોવાથી, મોટા પ્રમાણમાં સોનાની આયાતને કારણે તેના ટ્રેડ બેલેન્સ (Trade Balance) પર સતત દબાણ અનુભવે છે, જે ઐતિહાસિક રીતે કરન્ટ એકાઉન્ટ ડેફિસિટ (Current Account Deficit) ને વધારે છે. ઉદાહરણ તરીકે, નાણાકીય વર્ષ 2025-26 ના પ્રથમ નવ મહિના દરમિયાન, સોનાની આયાત દેશના વેપાર અસંતુલનમાં એક મહત્વપૂર્ણ પરિબળ રહી છે.
સેકન્ડરી માર્કેટમાં SGB ખરીદી પર ટેક્સમાં રાહત દૂર થવાથી સટ્ટાકીય પ્રવૃત્તિઓ (Speculative activities) માં ઘટાડો થવાની અને લિસ્ટેડ બોન્ડ્સ પર જોવા મળતા પ્રીમિયમ (Premium) માં પણ ઘટાડો થવાની અપેક્ષા છે. જે રોકાણકારો અગાઉ ટેક્સ-ફ્રી મેચ્યોરિટીના લાભ માટે સેકન્ડરી માર્કેટમાંથી SGB ખરીદતા હતા, તેમને હવે કેપિટલ ગેઇન્સ ટેક્સને ધ્યાનમાં લેવો પડશે, જે તેમની રોકાણ ગણતરી બદલી નાખશે. આ ફેરફાર હાલના SGBs ની લિક્વિડિટી (Liquidity) અને ટ્રેડિંગ ડાયનેમિક્સ (Trading dynamics) ને અસર કરી શકે છે, કારણ કે આર્બિટ્રેજની તકો ઘટશે.
બજેટરી ગોઠવણ વધુ કડક નાણાકીય શિસ્ત (Fiscal discipline) તરફનો સંકેત આપે છે અને તેનો હેતુ એ સુનિશ્ચિત કરવાનો છે કે ટેક્સ પ્રોત્સાહનો સીધા લાંબા ગાળાના રોકાણના ઉદ્દેશ્યોને ટેકો આપે. રોકાણકારો માટે, તે SGBs નું મૂલ્યાંકન ફક્ત ટેક્સ આર્બિટ્રેજની તકો પર આધાર રાખવાને બદલે તેના સીધા યીલ્ડ (Yield) અને હેજિંગ (Hedging) ક્ષમતાઓના આધારે કરવાના મહત્વને રેખાંકિત કરે છે. સરકારનું ધ્યાન તેની નાણાકીય સ્થિતિનું સંચાલન કરવા અને સોનામાં રોકાણના માર્ગો પૂરા પાડવા પર રહેલું છે, જોકે સેકન્ડરી માર્કેટના સહભાગીઓ માટે SGBs ની આકર્ષકતામાં નોંધપાત્ર ફેરફાર થયો છે.