બોન્ડ યીલ્ડ્સમાં ધમાકેદાર ઉછાળો: યુએસ-ઈરાન તણાવ, ક્રૂડમાં તેજી અને સેન્ટ્રલ બેંકોના વિભિન્ન નિર્ણયોએ બજારને હચમચાવ્યું

ભૂ-રાજકીય તણાવ અને ક્રૂડમાં તેજીએ યીલ્ડ્સને વધાર્યા

વૈશ્વિક બોન્ડ માર્કેટ આ મહિને સૌથી ખરાબ અઠવાડિયું પસાર કરી રહ્યું છે, જેમાં તીવ્ર બનેલા યુએસ-ઈરાન તણાવ અને મુખ્ય અર્થવ્યવસ્થાઓમાં યીલ્ડ્સમાં થયેલા તીવ્ર વધારાને કારણે આ સ્થિતિ સર્જાઈ છે. બે વર્ષીય યુએસ ટ્રેઝરી યીલ્ડ્સ ૧૨ બેસિસ પોઇન્ટ્સ વધીને ૩.૮૩% પર પહોંચી છે, જ્યારે યુકેના બે વર્ષીય યીલ્ડ્સ ૩૦ બેસિસ પોઇન્ટ્સ વધીને ૪.૪૨% થયા છે. જર્મનીના બે વર્ષીય યીલ્ડ્સ હાલમાં લગભગ ૨.૫૫% ની આસપાસ છે. આ વેચાણ (sell-off) ના મૂળમાં એવી ચિંતાઓ વધી રહી છે કે ઉર્જા પુરવઠામાં લાંબા ગાળાના વિક્ષેપો મોંઘવારીને ઊંચી રાખશે. બ્રેન્ટ ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં પણ ઉછાળો આવ્યો છે, જે લગભગ $૧૦૫.૧૭ પ્રતિ બેરલ પર વેપાર કરી રહ્યું છે અને નોંધપાત્ર સાપ્તાહિક વધારા તરફ આગળ વધી રહ્યું છે. આ ભૌગોલિક રાજકીય જોખમ પ્રીમિયમ (geopolitical risk premium) ઉર્જા બજારોને આકાર આપનાર મુખ્ય પરિબળ બની ગયું છે.

સેન્ટ્રલ બેંકો વ્યાજ દરો પર અલગ-અલગ માર્ગે

વિવિધ સેન્ટ્રલ બેંકો અલગ-અલગ રસ્તા અપનાવી રહી છે, જે બજારો દ્વારા વ્યાજ દરોને કેવી રીતે જોવામાં આવે છે તેના પર ભારે અસર કરી રહી છે. યુએસ ફેડરલ રિઝર્વ, મોંઘવારીના દબાણને સ્વીકાર્યા પછી અને વૃદ્ધિ તથા મોંઘવારીના અનુમાનમાં સુધારો કર્યા પછી પણ, નજીકના ગાળા માટે તેના ફેડરલ ફંડ્સ રેટને ૩.૫૦%-૩.૭૫% પર સ્થિર રાખવાની અપેક્ષા રાખે છે. વર્ષના અંતમાં માત્ર એક સંભવિત દર ઘટાડાનું અનુમાન છે. તેનાથી વિપરિત, યુરોપિયન સેન્ટ્રલ બેંક (ECB) ફરીથી મોંઘવારીના દબાણનો સામનો કરી રહી છે, જેમાં બજારો દ્વારા આ વર્ષે લગભગ બે દર વધારાની ગણતરી કરવામાં આવી રહી છે, જે જૂનથી શરૂ થઈ શકે છે. તેવી જ રીતે, બેંક ઓફ ઈંગ્લેન્ડ (BoE) એ પણ દર ઘટાડાના અપેક્ષિત દૃષ્ટિકોણમાંથી સંભવિત વધારા તરફ બદલાવ જોયો છે, જેમાં બજારો વર્ષના અંત સુધીમાં એક વધારાની ગણતરી કરી રહ્યા છે, ભલે વર્તમાન દર ૩.૭૫% જાળવી રાખ્યો હોય. આ નીતિગત ભિન્નતા (policy divergence) વૈશ્વિક નાણાકીય વાતાવરણને જટિલ બનાવે છે.

પુરવઠા આંચકા વચ્ચે મોંઘવારી યથાવત

મુખ્ય અર્થવ્યવસ્થાઓમાં જુદા જુદા માર્ગો સાથે મોંઘવારી એક નિર્ણાયક ચિંતા બની રહી છે. જ્યાં યુરોઝોનમાં મધ્ય વર્ષ સુધીમાં મોંઘવારી ઘટીને લગભગ ૨% થવાની અપેક્ષા છે, ત્યાં યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ મોંઘવારીમાં વધારો જોઈ રહ્યું છે, જે ૨૦૨૬ ના અંત સુધીમાં ૪% થી વધી શકે છે. યુએસમાં આ વધારા માટે ભૂતકાળના ટેરિફ, વધતું બજેટ ખાધ, કડક નોકરી બજાર અને મોંઘવારીની વધતી અપેક્ષાઓને જવાબદાર ગણાવવામાં આવી રહી છે. વૈશ્વિક મુખ્ય મોંઘવારી (core inflation) ૨૦૨૬ માં લગભગ ૨.૮% પર સ્થિર રહેવાની આગાહી છે, પરંતુ પ્રદેશો વચ્ચે નોંધપાત્ર તફાવતો સાથે. બ્લેકરોકના વેઇ લી (Wei Li) નોંધે છે કે તણાવમાં ઘટાડો થયા પછી પણ, બહુવિધ દર ઘટાડાના વાતાવરણમાં પાછા ફરવાની શક્યતા ઓછી છે, કારણ કે સંઘર્ષ પહેલા પણ મોંઘવારીનું દબાણ ચિંતાજનક હતું. પુરવઠા આંચકાઓ દ્વારા વિસ્તૃત થયેલ સતત મોંઘવારી, સેન્ટ્રલ બેંકોના આદેશો અને નીચા વ્યાજ દરો વિશેના રોકાણકારોની ધારણાઓને મૂળભૂત રીતે પડકારી રહી છે.

બજાર જોખમો અને દરો માટે આઉટલૂક

વર્તમાન બજારનું પુનઃમૂલ્યાંકન અંતર્ગત જોખમોને પ્રકાશિત કરે છે જે બજારની વધઘટને લંબાવી શકે છે. સેન્ટ્રલ બેંક નીતિઓના માર્ગોમાં ભિન્નતા, ખાસ કરીને ફેડ અને તેના યુરોપિયન પ્રતિસ્પર્ધીઓ વચ્ચે, આર્થિક વૃદ્ધિને નુકસાન પહોંચાડ્યા વિના મોંઘવારીનું સંચાલન કરવાની જટિલતા વધારે છે. યુએસમાં મોંઘવારી અપેક્ષા કરતાં વધુ મક્કમ સાબિત થવાનું વાસ્તવિક જોખમ છે, જે ટેરિફની અસરો, નાણાકીય વિસ્તરણ અને શ્રમ બજારની ચુસ્તતાને કારણે ૨૦૨૬ ના અંત સુધીમાં ૪% થી વધી શકે છે. આ સતત મોંઘવારી, ભૌગોલિક રાજકીય અનિશ્ચિતતા સાથે મળીને, વિશ્વભરમાં મોટા દર ઘટાડા માટે જગ્યા ઘટાડે છે, જેનાથી વર્તમાન 'વધુ વ્યાજ દરો લાંબા સમય સુધી' (higher interest rates for longer) ની વાર્તા વધુ સંભવિત બને છે. બજારની વર્તમાન સંવેદનશીલતા સૂચવે છે કે કોઈપણ વધુ પુરવઠા વિક્ષેપો અથવા અણધાર્યા મોંઘવારીના આંકડા માર્ચમાં જોવા મળતી અસ્થિરતા જેવી યીલ્ડ્સમાં તીવ્ર વધારો કરી શકે છે. આ ઉપરાંત, ભૌગોલિક રાજકીય જોખમ પ્રીમિયમ બદલાઈ શકે છે, પરંતુ ઉર્જા પુરવઠા શૃંખલાઓ અને ડાઉનસ્ટ્રીમ ભાવો પર તેની અસર મોંઘવારીના મજબૂત ચાલક રહી છે. આગળ જોતાં, બોન્ડ માર્કેટ સતત મોંઘવારીના જોખમો અને અલગ-અલગ નાણાકીય નીતિઓનો સામનો કરી રહ્યું છે. ફેડરલ રિઝર્વ સ્થિર નીતિ જાળવવા માટે તૈયાર છે, જ્યારે ECB અને BoE મોંઘવારી નિયંત્રણને આર્થિક વૃદ્ધિ સાથે સંતુલિત કરી રહ્યા છે. વિશ્લેષકો સૂચવે છે કે વર્તમાન યુએસ-ઈરાન તણાવના નિરાકરણ સાથે પણ, વૈશ્વિક અર્થતંત્ર ભૂતકાળના ઓછા-દરના વાતાવરણમાં પાછું ફરશે તેવી શક્યતા નથી, જે લાંબા સમય સુધી ઊંચા યીલ્ડ્સના દૃષ્ટિકોણને મજબૂત બનાવે છે.