ભારતીય કંપનીઓ માટે આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સ (AI) હવે માત્ર એક ટેકનિકલ ફીચર નથી, પરંતુ એક મોટું એન્ટરપ્રાઇઝ રિસ્ક બની ગયું છે. ખાસ કરીને બેન્કિંગ અને ફાઇનાન્સ જેવા સેક્ટરમાં હવે કોર્પોરેટ બોર્ડે AI ના સંચાલન પર સીધી દેખરેખ રાખવી પડશે.
કોર્પોરેટ ઈન્ડિયામાં AI ની ભૂમિકા સંપૂર્ણપણે બદલાઈ ગઈ છે. વર્ષો સુધી, AI ને માત્ર કાર્યક્ષમતા વધારવા માટેના એક સાધન તરીકે જોવામાં આવતું હતું. પરંતુ હવે જ્યારે AI મોડલ્સ લોન અપ્રૂવલ, ક્રેડિટ સ્કોરિંગ અને ફ્રોડ ડિટેક્શન જેવી ગ્રાહક-કેન્દ્રિત પ્રક્રિયાઓમાં સામેલ છે, ત્યારે તે સીધી રીતે કંપનીની આવક અને પ્રતિષ્ઠાને અસર કરે છે. આ સંજોગોમાં, AI હવે CTO ના ઓફિસનો વિષય નથી, પરંતુ તે એક એવું જોખમ છે જેની દેખરેખ સીધી કોર્પોરેટ બોર્ડ દ્વારા થવી જોઈએ.
રોકાણકારો માટે શું છે જોખમ?
જ્યારે કોઈ કંપની બોર્ડ-લેવલ ગવર્નન્સ વગર AI નો ઉપયોગ કરે છે, ત્યારે તે મોટા 'બ્લાઇન્ડ સ્પોટ્સ' (Blind Spots) ઊભા કરે છે. એક નાનકડી ભૂલ અથવા પૂર્વગ્રહયુક્ત ડેટા પોઈન્ટ કંપનીને રેગ્યુલેટરી પેનલ્ટી અથવા નાણાકીય નુકસાન તરફ ધકેલી શકે છે. ખાસ કરીને BFSI (બેન્કિંગ, ફાઇનાન્શિયલ સર્વિસિસ અને ઇન્શ્યોરન્સ) સેક્ટરમાં જ્યાં નિર્ણય લેવાની પ્રક્રિયા મોટાભાગે ઓટોમેટેડ હોય છે, ત્યાં જોખમ અનેકગણું વધી જાય છે.
RBI ની કડક સૂચનાઓ
ભારતમાં રિઝર્વ બેન્ક ઓફ ઇન્ડિયા (RBI) પહેલેથી જ આ બાબતે સક્રિય છે. RBI એ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે AI મોડલ્સમાં પારદર્શિતા અને નિષ્પક્ષતા હોવી અત્યંત જરૂરી છે. કંપનીઓ માત્ર સૈદ્ધાંતિક વાતોને બદલે, હવે સિસ્ટમના સતત મોનિટરિંગ (Continuous Monitoring) પર ધ્યાન આપવું પડશે.
નબળી ગવર્નન્સની કિંમત
ઘણી કંપનીઓ ભૂલથી એવું માને છે કે ગવર્નન્સ લાવવાથી નવીનતા (Innovation) અટકી જશે. પરંતુ વાસ્તવમાં, જે કંપનીઓ શરૂઆતથી જ મજબૂત સુરક્ષા માળખું નથી બનાવતી, તેમને પાછળથી સિસ્ટમ સુધારવા માટે વધુ ખર્ચ કરવો પડે છે. રોકાણકારોએ હવે કંપનીઓના વાર્ષિક અહેવાલોમાં આ બાબત તપાસવી જોઈએ કે શું ત્યાં બોર્ડ લેવલ પર જવાબદારી નક્કી કરાઈ છે કે કેમ, જેથી ભવિષ્યમાં કંપની મોટી જોખમોથી બચી શકે.