UNCTAD ના લેટેસ્ટ રિપોર્ટ મુજબ દુનિયાની **66%** બાયોડાયવર્સિટી હોવા છતાં, વિકાસશીલ દેશો **$3.8 ટ્રિલિયનના** માર્કેટમાંથી માત્ર **14%** હિસ્સો જ મેળવી શકે છે. વેલ્યુ-એડેડ પ્રોસેસિંગ પર વિકસિત દેશોનું વર્ચસ્વ હોવાથી આ મોટી આર્થિક ખાઈ ઊભી થઈ છે.
United Nations Conference on Trade and Development (UNCTAD) ના તાજેતરના રિપોર્ટમાં ગ્લોબલ બાયોડાયવર્સિટી ટ્રેડમાં જોવા મળતી મોટી આર્થિક અસમાનતા છતી થઈ છે. આફ્રિકા અને લેટિન અમેરિકા જેવા વિસ્તારો પાસે દુનિયાની લગભગ બે-તૃતીયાંશ બાયોડાયવર્સિટી હોવા છતાં, ગ્લોબલ એક્સપોર્ટમાં તેમનો હિસ્સો નગણ્ય છે. વર્ષ 2024માં બાયોડાયવર્સિટી આધારિત પ્રોડક્ટ્સનો વૈશ્વિક વેપાર $3.8 ટ્રિલિયન સુધી પહોંચ્યો હતો, જેની સામે આ સંસાધન-સમૃદ્ધ દેશો માત્ર 14% મૂલ્ય મેળવી શક્યા છે, જ્યારે યુરોપિયન માર્કેટ્સનો એક્સપોર્ટ વોલ્યુમમાં 49% દબદબો છે.
કાચા માલનો વેપાર અને મોટું નુકસાન
આ આંકડા એક ગંભીર માળખાકીય અસંતુલન દર્શાવે છે. વિકાસશીલ દેશો માત્ર કાચો માલ સપ્લાય કરે છે, જ્યારે વિકસિત અર્થતંત્રો તેને પ્રોસેસ કરીને નફો કમાય છે. ઉદાહરણ તરીકે, 2024માં આફ્રિકન નિકાસકારોએ ગમ અરબીક (Gum Arabic) $2.28 પ્રતિ કિલોના ભાવે વેચ્યું, જે વિકસિત દેશોમાં પ્રોસેસ થયા બાદ $6.50 પ્રતિ કિલોના ભાવે ફરી આયાત કરવામાં આવ્યું. આ સાયકલથી વિકાસશીલ દેશોને આર્થિક વેલ્યુ ક્રિએશનમાં મોટું નુકસાન થઈ રહ્યું છે.
સ્થાનિક પ્રોસેસિંગમાં અવરોધો
હેમ્પ (Hemp), જ્યુટ અને કોટન જેવા કાચા માલ પર 16% સુધીની ઊંચી ટૅરિફ અને કડક સેફ્ટી કમ્પ્લાયન્સ નિયમો નાના ખેડૂતો અને બિઝનેસ માટે અવરોધ રૂપ બની રહ્યા છે. આ પ્રમાણપત્રો મેળવવાનો ખર્ચ એટલો વધારે છે કે તે ગ્લોબલ ફર્મ્સ સામે ટકી શકતા નથી.
રોકાણકારો માટે શું તક?
રોકાણકારો માટે અહીં એક ખાસ તક છે: જે કંપનીઓ સ્થાનિક સ્તરે કાચા માલનું પ્રોસેસિંગ કરીને તેને હાઈ-વેલ્યુ પ્રોડક્ટમાં રૂપાંતરિત કરી રહી છે, તેમાં ગ્રોથની ઘણી શક્યતાઓ છે. જોકે, 2026ની UN બાયોડાયવર્સિટી કોન્ફરન્સ પહેલાં બદલાતી પોલિસી અને સસ્ટેનેબલ ફ્રેમવર્કના વધતા ખર્ચ પર નજર રાખવી ખૂબ જરૂરી છે. હાલમાં BioTrade પહેલ હેઠળ $50.5 બિલિયનનું વેચાણ નોંધાયું છે, જે દર્શાવે છે કે સસ્ટેનેબલ અને સ્થાનિક પ્રોસેસિંગ જ ભવિષ્યનો રોડમેપ છે.