NYU ના પ્રોફેસર Aswath Damodaran એ ચેતવણી આપી છે કે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) કંપનીઓનું **₹26 ટ્રિલિયન** જેવું ઊંચું માર્કેટ વેલ્યુએશન (Valuation) મેળવવા માટે અત્યંત કાર્યક્ષમતા વધારવી પડશે, જેના ભાગરૂપે લગભગ **50%** વ્હાઇટ-કોલર નોકરીઓમાં ઘટાડો થઈ શકે છે.
શું છે મામલો?
ન્યૂયોર્ક યુનિવર્સિટી (NYU) ના બિઝનેસ સ્કૂલના પ્રોફેસર અને વેલ્યુએશનના નિષ્ણાત, Aswath Damodaran, એ આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) ને લઈને ચાલી રહેલા બજારના ઉત્સાહ અંગે સાવચેતીનો સૂર વ્યક્ત કર્યો છે. તેમના મતે, AI કંપનીઓનું માર્કેટ વેલ્યુએશન $26 ટ્રિલિયન સુધી પહોંચવા માટે, ટેકનોલોજીએ ઉત્પાદકતામાં જંગી વધારો કરવો પડશે. તેમના વિશ્લેષણ મુજબ, આ સ્તરની કાર્યક્ષમતા હાંસલ કરવા માટે લગભગ અડધી વ્હાઇટ-કોલર નોકરીઓનો અંત લાવવો પડી શકે છે. આ ચેતવણી એ આર્થિક તર્ક પર આધારિત છે કે AI નું મૂલ્ય શ્રમ ખર્ચમાં ભારે ઘટાડો કરવા પર નિર્ભર છે, જે ગ્લોબલ ડિમાન્ડને ચલાવતા ગ્રાહક આધારને અનિચ્છનીય રીતે સંકોચાવી શકે છે.
વેલ્યુએશન પાછળનો તર્ક
રોકાણકારો ઘણીવાર ઉચ્ચ નફાના માર્જિનની સંભાવના જોઈને ટેકનોલોજી કંપનીઓના શેરના ઊંચા ભાવને યોગ્ય ઠેરવે છે. AI ના સંદર્ભમાં, દલીલ એવી છે કે મશીનો માણસો કરતાં વધુ ઝડપથી અને સસ્તામાં કાર્યો કરશે. Damodaran નો મુદ્દો એ છે કે આ કંપનીઓ ટ્રિલિયન ડોલરની બનાવવા માટે, આ 'સસ્તા' શ્રમ મોડેલ વૈશ્વિક ધોરણ બનવું જોઈએ. જો કર્મચારીઓની વિશાળ સંખ્યા ઓટોમેશનને કારણે તેમની આવક ગુમાવે છે, તો તેની આર્થિક અસર ગંભીર બની શકે છે. તેઓ એવા બિઝનેસ મોડેલની ટકાઉપણું પર પ્રશ્ન ઉઠાવે છે જ્યાં AI કંપનીઓ તમામ મૂલ્ય મેળવવાનો પ્રયાસ કરે છે, જ્યારે આ ઉત્પાદનો ખરીદતા ગ્રાહકો નોકરી બજારમાંથી વિસ્થાપિત થાય છે.
ભારતીય રોકાણકારો માટે મહત્વ
ભારતીય બજારો માટે, આ દૃષ્ટિકોણ ખાસ કરીને IT સર્વિસિસ (IT Services) અને બિઝનેસ પ્રોસેસ આઉટસોર્સિંગ (BPO) ક્ષેત્રોમાં નોંધપાત્ર એક્સપોઝરને કારણે સંબંધિત છે. આ ઉદ્યોગો વૈશ્વિક ક્લાયન્ટ્સને વ્હાઇટ-કોલર શ્રમ પૂરો પાડવા પર બનેલા છે. જો AI ના અપનાવવાને કારણે કંપનીઓ એન્ટ્રી-લેવલ અને મિડ-લેવલની ભૂમિકાઓ—જે ઘણીવાર યાંત્રિક અથવા પુનરાવર્તિત હોય છે—ને AI ટૂલ્સથી બદલી નાખે, તો તે આ ફર્મ્સના રેવન્યુ મોડેલ્સમાં ઝડપી ફેરફાર લાવી શકે છે. ભારતીય ટેક સેક્ટરના રોકાણકારો પહેલેથી જ જોઈ રહ્યા છે કે આ કંપનીઓ 'AI-આધારિત' સેવાઓ તરફ કેવી રીતે આગળ વધી રહી છે, પરંતુ Damodaran નો દૃષ્ટિકોણ એ જોખમ દર્શાવે છે કે આ સંક્રમણ ઇકોસિસ્ટમમાં સામેલ દરેક માટે જીત-જીત ન પણ હોય.
ટકાઉ માર્ગ
Damodaran નોંધે છે કે એક મધ્ય માર્ગ છે જે આર્થિક રીતે વધુ સ્થિર છે, ભલે તે શેરબજારના સટોડિયાઓ માટે ઓછો રોમાંચક હોય. આ દૃશ્યમાં, AI ને સંપૂર્ણપણે બદલવાને બદલે માનવ ઉત્પાદકતા વધારવાના સાધન તરીકે ઉપયોગમાં લેવાય છે. આનાથી સૌથી આશાવાદી અનુમાનોની તુલનામાં AI શેરોનું હેડલાઇન વેલ્યુએશન ઓછું જોવા મળશે, પરંતુ તે ગ્રાહક અર્થતંત્ર અને ખરીદ શક્તિ જાળવી રાખશે. તેઓ સૂચવે છે કે સતત માનવ ક્રિયાપ્રતિક્રિયા અને જટિલ સમસ્યા-નિરાકરણ સાથે સંકળાયેલી ભૂમિકાઓ ફક્ત પુનરાવર્તિત વહીવટી કાર્યો કરતાં વિસ્થાપન સામે વધુ સ્થિતિસ્થાપક રહેવાની સંભાવના છે.
રોકાણકારોએ શું ટ્રેક કરવું?
રોકાણકારોએ ફક્ત તેમની જાહેરાતોની આસપાસના હાઇપને બદલે કંપનીઓ AI નો વાસ્તવમાં કેવી રીતે ઉપયોગ કરે છે તેના પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું જોઈએ. ટ્રેક કરવા માટેનું સૌથી મહત્વનું મેટ્રિક એ છે કે શું AI ફક્ત હાલના કર્મચારીઓને નુકસાન પહોંચાડ્યા વિના 'પ્રતિ કર્મચારી આવક' (Revenue per employee) માં વાસ્તવિક વૃદ્ધિ તરફ દોરી જાય છે. વધુમાં, મૂડી ખર્ચમાં ફેરફાર પર નજર રાખવી નિર્ણાયક છે; AI ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરમાં ભારે ખર્ચ કરતી કંપનીઓએ આખરે બતાવવું પડશે કે આ રોકાણ ટકાઉ નફા વૃદ્ધિમાં પરિણમે છે, ફક્ત ઓછો ખર્ચ નહીં જે ભવિષ્યમાં ગ્રાહક ખર્ચ ઘટાડે છે. મુખ્ય મોનિટર એ રહે છે કે શું AI નો ઉપયોગ હાલની ટીમોના પૂરક તરીકે થાય છે કે પછી એવા વિકલ્પ તરીકે જે લાંબા ગાળાની આર્થિક માંગને જોખમમાં મૂકે છે.