વર્ષ **2025** માં ભારતનો ફોરેન ડાયરેક્ટ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ (FDI) **44%** વધીને **$39 બિલિયન** સુધી પહોંચ્યો છે. આ વૃદ્ધિમાં અમેરિકાની ટેક દિગ્ગજ Alphabet દ્વારા આંધ્ર પ્રદેશમાં કરવામાં આવેલી **$14.5 બિલિયનની** પ્રતિબદ્ધતાએ મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી છે. જોકે, દેશમાં નવા ગ્રીનફિલ્ડ પ્રોજેક્ટની જાહેરાતોનું કુલ મૂલ્ય ઘટીને **$74 બિલિયન** થયું છે, જે રોકાણના બદલાતા માહોલને દર્શાવે છે.
ભારતમાં FDIનો અભૂતપૂર્વ ઉછાળો: Alphabetનું મોટું યોગદાન
વર્ષ 2025 માં ભારતે ફોરેન ડાયરેક્ટ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ (FDI) માં નોંધપાત્ર વૃદ્ધિ નોંધાવી છે. કુલ $39 બિલિયનનો પ્રવાહ દેશમાં આવ્યો છે, જે અગાઉના સમયગાળાની સરખામણીમાં 44% નો મોટો વધારો દર્શાવે છે. આ વૃદ્ધિ પાછળ મુખ્યત્વે ટેકનોલોજી ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર (Technology Infrastructure) માં થયેલા કેન્દ્રિત રોકાણો જવાબદાર છે. ખાસ કરીને, અમેરિકા સ્થિત ટેક જાયન્ટ Alphabet એ આંધ્ર પ્રદેશમાં સ્થપાયેલા પ્રોજેક્ટ્સ માટે $14.5 બિલિયનનું રોકાણ કર્યું છે. આ એકલા રોકાણે વર્ષ દરમિયાન દેશમાં આવેલા કુલ FDI પ્રવાહના એક તૃતીયાંશ કરતાં વધુ હિસ્સો ધરાવે છે.
AI ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને વૈશ્વિક રેન્કિંગ પર અસર
આ મોટા રોકાણ પ્રવાહને કારણે ભારત FDI મેળવનારા દેશોમાં વૈશ્વિક સ્તરે 11મા સ્થાને પહોંચી ગયું છે. આ વૃદ્ધિનું મુખ્ય કારણ કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા (AI) અને ક્લાઉડ સેવાઓ (Cloud Services) માટે ભંડોળ આકર્ષવાની દેશની ક્ષમતા છે. ડેટા દર્શાવે છે કે આ સમયગાળા દરમિયાન ભારતે AI ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરમાં થયેલા વૈશ્વિક રોકાણનો 8% હિસ્સો મેળવ્યો છે. કુશળ કર્મચારીઓનો મોટો સમુહ અને ડિજિટલ સેવાઓની વધતી માંગ, મોટી ટેકનોલોજી કંપનીઓનું ધ્યાન આકર્ષવાનું ચાલુ રાખે છે. ટેક સેક્ટર ઉપરાંત, અન્ય નોંધપાત્ર રોકાણોમાં પોલેન્ડ સ્થિત Hynfra તરફથી $4.1 બિલિયનનું રોકાણ સામેલ છે, જેણે આંધ્ર પ્રદેશમાં રિન્યુએબલ એનર્જી (Renewable Energy) પહેલો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું છે.
પ્રોજેક્ટ જાહેરાતોમાં બદલાતા વલણો
જ્યારે વાસ્તવિક FDI પ્રવાહનું કુલ મૂલ્ય વધ્યું છે, ત્યારે નવી પ્રોજેક્ટ જાહેરાતો માટેનું વ્યાપક વાતાવરણ વધુ સાવચેતીભર્યું વલણ દર્શાવે છે. ગ્રીનફિલ્ડ પ્રોજેક્ટ્સ (Greenfield Projects) - જેનો અર્થ થાય છે કે બિલકુલ નવા બિઝનેસ સાહસો અથવા શરૂઆતથી બાંધકામ પામેલું ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર - તેનું કુલ જાહેર કરાયેલ મૂલ્ય 2024 માં $111 બિલિયનથી ઘટીને 2025 માં $74 બિલિયન થયું છે. આ સૂચવે છે કે જ્યારે હાલના, મોટા પાયાના ટેક ડીલ્સ નોંધપાત્ર ભંડોળ સુરક્ષિત કરી રહ્યા છે, ત્યારે નવા, વ્યાપક ઔદ્યોગિક પ્રોજેક્ટ્સની ગતિ ધીમી પડી છે.
આઉટવર્ડ રોકાણ અને નીતિ સંદર્ભ
ભારતીય કંપનીઓ દ્વારા વિદેશી બજારોમાં કરાયેલ રોકાણ, એટલે કે આઉટવર્ડ FDI, પણ 50% વધીને 2025 માં $36 બિલિયન થયું છે. છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં, આ આઉટવર્ડ રોકાણમાં 26.3% નો મજબૂત વાર્ષિક વૃદ્ધિ દર જોવા મળ્યો છે. આ વિસ્તરણ ત્યારે થાય છે જ્યારે ઇનવર્ડ FDI માં વધઘટ જોવા મળી રહી છે, જેમાં 2020 માં $64.1 બિલિયન થી ઘટીને 2025 માં 38.9 બિલિયન થયો હતો, જે હવે સુધારા હેઠળ છે. ગતિ જાળવી રાખવા માટે, સરકારે વિવિધ નાણાકીય પ્રોત્સાહનોનો ઉપયોગ કરવાનું ચાલુ રાખ્યું છે. આમાં મૂડી ખર્ચ માટે સીધો સહાય અને વેચાણ-લિંક્ડ સબસિડીનો સમાવેશ થાય છે, ખાસ કરીને ઇલેક્ટ્રોનિક્સ ઉત્પાદન (Electronics Manufacturing) અને ક્રિટિકલ મિનરલ્સ (Critical Minerals) ના રિસાયક્લિંગ જેવા ક્ષેત્રોને લક્ષ્ય બનાવીને. રોકાણકારો એ ટ્રૅક કરી શકે છે કે સરકારી પ્રોત્સાહનો ભવિષ્યના FDI વલણોને કેવી રીતે પ્રભાવિત કરે છે અને શું ટેકનોલોજી અને રિન્યુએબલ એનર્જીમાં વર્તમાન એકાગ્રતા વિશાળ ઔદ્યોગિક ક્ષેત્રોમાં સતત લાંબા ગાળાની વૃદ્ધિ જાળવી શકે છે.