European Central Bank અને Fitch Ratings જેવી વૈશ્વિક સંસ્થાઓએ ચેતવણી આપી છે કે AI માં થઈ રહેલું અતિશય રોકાણ વર્ષ ૧૯૯૦ના 'ડોટ-કોમ બબલ' જેવું જોખમી બની શકે છે. વધતું જતું દેવું અને નફાકારકતાના અભાવે બજારની તેજી સામે મોટા સવાલો ઉભા થયા છે.
માર્કેટમાં અતિશય આશાવાદ કે જોખમ?
વૈશ્વિક નાણાકીય નિરીક્ષકો ચિંતા વ્યક્ત કરી રહ્યા છે કે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) પાછળ કરવામાં આવતો આંધળો ખર્ચ માર્કેટ માટે જોખમી બની શકે છે. European Central Bank અને Fitch Ratings ના રિપોર્ટ્સ મુજબ, ટેક સેક્ટરના વેલ્યુએશન એવી સપાટીએ પહોંચી ગયા છે જે વર્ષ ૧૯૯૦ના ડોટ-કોમ યુગની યાદ અપાવે છે. અત્યારની આ તેજી નક્કર કમાણી પર આધારિત છે કે માત્ર અતિશય ઉત્સાહ પર, તે એક મોટી ચર્ચાનો વિષય બન્યો છે.
દેવાના જોખમ હેઠળ માર્કેટ
AI ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર માટે થતો ખર્ચ મોટાભાગે દેવા (Debt) દ્વારા ફંડ કરવામાં આવી રહ્યો છે. વર્ષ ૨૦૨૬ માં વૈશ્વિક સ્તરે અંદાજે $૨.૫ ટ્રિલિયનનો ખર્ચ થવાનો છે. ડેટા દર્શાવે છે કે ૨૦૨૬ના પ્રથમ છ મહિનામાં માત્ર અમેરિકામાં જ AI ફંડિંગ સાથે જોડાયેલા કોર્પોરેટ બોન્ડ ઇશ્યુન્સમાં ૨૬% નો મોટો ઉછાળો આવ્યો છે. જો આ પ્રોજેક્ટ્સ ઝડપી વળતર આપવામાં નિષ્ફળ જાય, તો વધતું જતું દેવું ક્રેડિટ માર્કેટ માટે મોટી સમસ્યા બની શકે છે.
પ્રોફિટ માર્જિન પર દબાણ
કંપનીઓ ડેટા સેન્ટર્સ અને હાર્ડવેર પાછળ તો કરોડોનો ખર્ચ કરી રહી છે, પરંતુ તેની સામે આવક (Revenue) હજુ પણ પ્રારંભિક તબક્કે છે. મે ૨૦૨૬ થી AI મોડલ્સના ટોકન દીઠ ભાવમાં આશરે ૪૫% નો ઘટાડો થયો છે, જે ઓપન-વેઇટ મોડલ્સની વધતી લોકપ્રિયતાને કારણે છે. આ પ્રાઇસિંગ પ્રેશર કંપનીઓના પ્રોફિટ માર્જિન ઘટાડી રહ્યું છે, જેના કારણે ઊંચા વેલ્યુએશનને જસ્ટિફાય કરવા મુશ્કેલ બની રહ્યા છે.
ભારતીય રોકાણકારો પર અસર
ભારતીય માર્કેટ સીધું AI ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પર નિર્ભર નથી, તેમ છતાં વૈશ્વિક ટેક સ્પેરિંગમાં આવતો ઘટાડો આપણા IT સર્વિસ સેક્ટરને અસર કરી શકે છે. જો વૈશ્વિક ટેક જાયન્ટ્સ દેવાના દબાણને કારણે તેમનું બજેટ ઘટાડશે, તો ભારતીય IT કંપનીઓની આઉટસોર્સિંગ માંગમાં ઘટાડો જોવા મળી શકે છે. આવનારા ત્રિમાસિક ગાળાના પરિણામો અત્યંત મહત્વના રહેશે, જે નક્કી કરશે કે AI સેક્ટર ખરેખર નફો કરી શકશે કે માત્ર બબલ બનીને રહી જશે.