16th Finance Commission એ વર્ષ 2026 થી 2031 માટે ડિઝાસ્ટર મેનેજમેન્ટ હેઠળ **₹2.84 લાખ કરોડ**નું બજેટ ફાળવ્યું છે. જોકે, એક્સપર્ટ્સનું માનવું છે કે આ રકમમાં રાહત કાર્ય પાછળ વધુ ખર્ચ થઈ રહ્યો છે અને લાંબા ગાળાના ડેમેજ કંટ્રોલ (Mitigation) પર ઓછું ધ્યાન અપાયું છે.
16th Finance Commission એ આગામી 2026-31 ના સમયગાળા માટે ડિઝાસ્ટર મેનેજમેન્ટનો બ્લૂપ્રિન્ટ તૈયાર કર્યો છે, જેમાં કુલ ₹2.84 લાખ કરોડની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે. આટલી મોટી રકમ છતાં, તેની ફાળવણીને લઈને અર્થશાસ્ત્રીઓમાં ચર્ચા જાગી છે. હાલના પ્લાન મુજબ, ₹1.64 લાખ કરોડ તાત્કાલિક રાહત કામગીરી માટે છે, જ્યારે લાંબા ગાળાના નિવારણ (Mitigation) માટે માત્ર ₹40,880 કરોડ ફાળવાયા છે.\n\nઆ આંકડા દર્શાવે છે કે સરકાર પ્રોએક્ટિવ પગલાં કરતા રિએક્ટિવ (તાત્કાલિક રાહત) પગલાં પાછળ 4 ગણો વધુ ખર્ચ કરી રહી છે. ભારતના વાર્ષિક GDP ના આશરે 0.4% હિસ્સો ડિઝાસ્ટરને કારણે થતા નુકસાનમાં ધોવાઈ જાય છે. આ ગતિએ થતો ખર્ચ ભવિષ્યમાં આર્થિક રીતે ટકાવી રાખવો મુશ્કેલ બની શકે છે.\n\n### ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરમાં બદલાવની જરૂરિયાત\n\nદેશના હાલના રસ્તાઓ, પાવર ગ્રીડ અને વોટર નેટવર્ક જૂના હવામાનના મોડેલ મુજબ બન્યા છે. હવે ક્લાયમેટ ચેન્જને કારણે આ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર જોખમમાં છે. આગામી સમયમાં, કંપનીઓ માટે ટેન્ડર પ્રક્રિયામાં 'ક્લાયમેટ રિસ્ક એસેસમેન્ટ' ફરજિયાત બની શકે છે. પાવર અને લોજિસ્ટિક્સ સેક્ટરમાં કામ કરતી કંપનીઓ માટે આ એક મોટો શિફ્ટ સાબિત થશે.\n\n### લોકલ વ્યૂહરચના અને નાણાકીય સ્થિરતા\n\nનિષ્ણાતો હવે 'વન-સાઈઝ-ફિટ્સ-ઓલ' અભિગમ છોડીને સ્થાનિક સ્તરે હિમસ્ખલન, પૂર અને મેન્ગ્રોવ્સના રક્ષણ જેવા કુદરતી સંરક્ષણ પર ભાર મૂકી રહ્યા છે. રોકાણકારોએ આગામી ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પોલિસી પર નજર રાખવી જોઈએ, કારણ કે ક્લાયમેટ-રેઝિલિઅન્ટ ડિઝાઇન બનાવતી કંપનીઓ માટે ભવિષ્યમાં મોટી તકો રહેલી છે.