દેશમાં પ્રધાનમંત્રી જન ધન યોજના (PMJDY) હેઠળ **15 કરોડથી વધુ** એકાઉન્ટ્સ અત્યારે નિષ્ક્રિય (Inoperative) છે, જેમાંથી **5.72 કરોડ** ખાતાઓમાં બેલેન્સ શૂન્ય છે. કુલ ડિપોઝિટ **₹3.15 લાખ કરોડ** હોવા છતાં, આટલા મોટા પાયે નિષ્ક્રિય એકાઉન્ટ્સને કારણે બેન્કોના મેન્ટેનન્સ અને KYC ખર્ચમાં વધારો થવાની શક્યતા છે.
બેન્કિંગ સેક્ટર માટે પડકાર
ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ ફાઈનાન્શિયલ સર્વિસીસના લેટેસ્ટ ડેટા મુજબ, 15.37 કરોડ જન ધન ખાતાઓને 'નિષ્ક્રિય' ગણવામાં આવ્યા છે. નિયમ મુજબ જે ખાતામાં છેલ્લા 2 વર્ષથી ગ્રાહક દ્વારા કોઈ ટ્રાન્ઝેક્શન કરવામાં આવ્યું નથી, તેને આ કેટેગરીમાં મૂકવામાં આવે છે. કુલ 59 કરોડ ખાતાઓની સરખામણીમાં આ આંકડો ઘણો મોટો છે.
ઓપરેશનલ ખર્ચ અને KYC નો બોજ
રોકાણકારો માટે આ એક મહત્વપૂર્ણ અપડેટ છે. ભલે આ સ્કીમ નાણાકીય સમાવેશ (Financial Inclusion) માટે ગેમ ચેન્જર રહી હોય, પરંતુ દરેક એકાઉન્ટને મેન્ટેન કરવા માટે ટેકનોલોજી ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને KYC કમ્પ્લાયન્સ પાછળ બેન્કોએ ખર્ચ કરવો પડે છે. જ્યારે લાખો ખાતા નિષ્ક્રિય હોય, ત્યારે બેન્કોને કોઈ ટ્રાન્ઝેક્શન ફી કે ફ્લોટ ઈનકમ મળતી નથી, જે સીધી રીતે તેમની કોસ્ટ-ટુ-ઈનકમ રેશિયોને અસર કરે છે.
સરકારે આ ખાતાઓને બંધ કરવાનો કોઈ આદેશ આપ્યો નથી, તેથી બેન્કોએ હવે આ ખાતાધારકોનો સંપર્ક કરી KYC અપડેટ કરાવવા માટે વધારાના રિસોર્સિસ વાપરવા પડશે. ખાસ કરીને ઉત્તર પ્રદેશ અને બિહાર જેવા રાજ્યોમાં આ સમસ્યા વધુ જોવા મળી છે, જ્યાં બેન્કો પર વહીવટી બોજ વધુ છે.
ભવિષ્યની સ્થિતિ
સ્કીમ હેઠળ ડિપોઝિટ બેઝ ₹3.15 લાખ કરોડ જેટલો મજબૂત છે, જે દર્શાવે છે કે સિસ્ટમમાં મૂડી તો છે, પરંતુ તેનો ઉપયોગ ઓછો થઈ રહ્યો છે. આગામી ક્વાર્ટરના પરિણામોમાં બેન્કો કેવી રીતે આ નિષ્ક્રિય ખાતાઓને એક્ટિવ કરવામાં સફળ રહે છે અને તેનો ખર્ચ કેવી રીતે સંભાળે છે, તે જોવું ખૂબ જ રસપ્રદ રહેશે.