વિદેશી પ્લેટફોર્મ્સ ભારતીય યુઝર્સને ક્રિપ્ટો કરન્સીના બદલામાં લોકલ ગિફ્ટ કાર્ડ્સ આપવાની સુવિધા આપી રહ્યા છે, જે બેંકિંગ સિસ્ટમને બાયપાસ કરે છે. હવે સરકાર આ મામલે ટેક્સ ચોરી અને મની લોન્ડરિંગના જોખમોને ધ્યાનમાં રાખીને તપાસ કરી રહી છે.
ભારતીય યુઝર્સ દ્વારા ક્રિપ્ટોકરન્સીને લોકલ ગિફ્ટ કાર્ડ્સમાં બદલવાની વધતી જતી સિસ્ટમ સામે હવે સત્તાવાળાઓ લાલઘૂમ થયા છે. આ પ્રક્રિયા દ્વારા વિદેશી પ્લેટફોર્મ્સનો ઉપયોગ કરીને ભારતમાં દૈનિક જરૂરિયાતોની ખરીદી કરવામાં આવી રહી છે, જેના પર હવે ફાઈનાન્સ અને હોમ મિનિસ્ટ્રીની નજર છે.
પેમેન્ટ લૂપ કેવી રીતે કામ કરે છે?
આ પ્રક્રિયામાં યુઝર્સ પોતાની પ્રાઈવેટ વોલેટમાંથી સ્ટેબલકોઈન્સ જેવી ક્રિપ્ટોકરન્સી વિદેશી વેબસાઈટ્સ પર ટ્રાન્સફર કરે છે. બદલામાં, આ પ્લેટફોર્મ્સ તેમને ગિફ્ટ કાર્ડ્સ આપે છે, જેનો ઉપયોગ ભારતીય રિટેલર્સ પાસે કરિયાણું, ફ્યુઅલ કે જ્વેલરી ખરીદવા માટે થઈ શકે છે. આ આખી પ્રક્રિયા ભારતીય બેંકિંગ સિસ્ટમને અડ્યા વિના પૂરી થાય છે.
આ મોડલનો સૌથી મોટો ફાયદો એ છે કે તેમાં ભારતીય VDA એક્સચેન્જો દ્વારા થતું KYC કે ટ્રાન્ઝેક્શન રિપોર્ટિંગ કરવાની જરૂર પડતી નથી. રિપોર્ટ્સ મુજબ, એક વિદેશી પ્લેટફોર્મે તો ભારતીય યુઝર્સને 1.6 કરોડ થી વધુ કાર્ડ્સ ઈશ્યુ કર્યા છે.
સરકારી ચિંતા અને જોખમો
મુખ્ય ચિંતા એ છે કે આ પ્લેટફોર્મ્સ નિયમનકારી ગેપ (Regulatory Gap) નો ફાયદો ઉઠાવી રહ્યા છે. ભલે ભારતમાં ક્રિપ્ટો માટે કડક ટેક્સ અને મની લોન્ડરિંગ (AML) નિયમો છે, પરંતુ આ 'ક્લોઝ્ડ-લૂપ' ગિફ્ટ કાર્ડ્સ RBI ના સીધા દેખરેખ હેઠળ આવતા નથી. આનાથી વિદેશમાંથી મૂલ્ય (Value) ભારત આવી રહ્યું છે, જેને ટ્રેક કરવું મુશ્કેલ છે અને તેમાં ટેક્સ ચોરીનું મોટું જોખમ રહેલું છે.
પેમેન્ટ સેક્ટર પર અસર
જો સરકાર આ સેવાઓને ક્રોસ-બોર્ડર પેમેન્ટ માનશે, તો ટૂંક સમયમાં જ નવા કડક નિયમો આવી શકે છે. ખાસ કરીને જે કંપનીઓ વાઉચર એગ્રીગેટર (Voucher Aggregator) તરીકે કામ કરે છે, તેમના માટે નવા કમ્પ્લાયન્સ અને વેરિફિકેશનના નિયમો આવી શકે છે. રોકાણકારો માટે આ એક મોટી ઘટના છે, કારણ કે નિયમનકારી કડકાઈથી પેમેન્ટ અને ફિનટેક સેક્ટરમાં કામગીરી બદલાઈ શકે છે.