ભારતમાં પ્રોટીનનો નવો જમાનો: હવે માત્ર બોડીબિલ્ડર્સ નહીં, સૌ કોઈ માટે વેલનેસનો ભાગ!

પ્રોટીનનું વિસ્તરણ: હવે સૌની જરૂરિયાત

ભારતીય પ્રોટીન માર્કેટ એક સીમાચિહ્નરૂપ પરિવર્તન જોઈ રહ્યું છે. હવે તે ફક્ત ફિટનેસ ઉત્સાહીઓ માટેના સપ્લિમેન્ટ (supplement) તરીકે ઓળખાતું નથી, પરંતુ આરોગ્ય અને રોગપ્રતિકારક શક્તિ વિશે વધેલી જાગૃતિને કારણે, ખાસ કરીને COVID-19 પછી, તે તમામ ઉંમરના, જુદા જુદા ભૌગોલિક વિસ્તારો અને આવક જૂથોમાં રોજિંદા વેલનેસનો મુખ્ય ભાગ બની ગયું છે. ઉદ્યોગના અહેવાલો સૂચવે છે કે ભારતીય પ્રોટીન સપ્લિમેન્ટ્સ માર્કેટ 2033 સુધીમાં આશરે ₹13,186 કરોડ સુધી પહોંચી શકે છે, અને હાલમાં અગ્રણી ઈ-કોમર્સ પ્લેટફોર્મ પરનો ગ્રોથ (growth) આ અનુમાનોને પણ વટાવી રહ્યો છે. આ વિકાસ દર્શાવે છે કે પ્રોટીન હવે માત્ર બોડીબિલ્ડર માટે નહીં, પરંતુ સંપૂર્ણ સ્વાસ્થ્ય માટે એક આવશ્યક આહાર ઘટક બની ગયું છે.

પ્રીમિયમાઇઝેશનનો ટ્રેન્ડ (Premiumization Trend)

આ માર્કેટના વિકાસનું એક મુખ્ય કારણ પ્રીમિયમાઇઝેશન (premiumization) તરફનો સ્પષ્ટ ઝુકાવ છે. ગ્રાહકો હવે વધુ કિંમતી ઉત્પાદનો પસંદ કરી રહ્યા છે, જેમાં ₹4,500 થી ઉપરના SKU (સ્ટોક કીપિંગ યુનિટ) ની વૃદ્ધિ નીચી કિંમતના વિકલ્પો કરતાં 3.5 ગણી વધુ ઝડપી છે. આ બદલાવ વધુ શુદ્ધ ફોર્મ્યુલેશન (formulation), સ્પષ્ટ ઘટકોની યાદી, કુદરતી સ્વીટનર્સ (sweeteners) અને ઓછી ખાંડવાળા ઉત્પાદનોની માંગને પ્રતિબિંબિત કરે છે. આ સાથે, મોટી પેક સાઇઝ (pack size) જે યુનિટ ઇકોનોમિક્સ (unit economics) માં ફાયદાકારક છે તે પણ લોકપ્રિય બની રહી છે. પ્લાન્ટ-બેઝ્ડ (plant-based) પ્રોટીન સેગમેન્ટમાં પણ ઝડપી વૃદ્ધિ જોવા મળી રહી છે, જે હવે માત્ર ડાયેટરી જરૂરિયાત નહીં પરંતુ જીવનશૈલીની પસંદગી બની રહી છે.

નવા ફોર્મેટથી વિસ્તરી રહી છે પહોંચ

પરંપરાગત પાવડર (powder) ઉપરાંત, પ્રોડક્ટ ફોર્મેટમાં નવીનતા (innovation) પ્રોટીનની પહોંચને વિસ્તૃત કરવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી રહી છે. બાર (bars), રેડી-ટુ-ડ્રિંક (RTD) બેવરેજીસ (beverages), ગમીઝ (gummies), અને ફોર્ટિફાઇડ (fortified) સ્ટેપલ્સ (staples) માં નોંધપાત્ર વાર્ષિક વૃદ્ધિ જોવા મળી રહી છે. આ સુવિધાજનક વિકલ્પો ઓફિસ જતા લોકો, મહિલાઓ અને પ્રથમ વખત ખરીદી કરનારાઓ માટે આકર્ષક છે, જેમને પરંપરાગત શેક (shake) બનાવવાની પ્રક્રિયા જટિલ લાગી શકે છે. RTD સેગમેન્ટ, જે સપ્લિમેન્ટ માર્કેટનો એક ભાગ છે, તે સફરમાં પોષણ ઉકેલો માટે મજબૂત ગ્રાહક પસંદગી દર્શાવે છે.

મેટ્રો સિટીની બહાર વિસ્તરતું માર્કેટ

શરૂઆતમાં મેટ્રોપોલિટન (metropolitan) શહેરોમાં કેન્દ્રિત રહેલું પ્રોટીન માર્કેટ હવે ભૌગોલિક રીતે પણ વિસ્તરી રહ્યું છે. ટિયર 2 અને ટિયર 3 શહેરો મેટ્રો શહેરોની સમકક્ષ વૃદ્ધિ દર દર્શાવી રહ્યા છે, જેમાં આ વિસ્તારોમાં લગભગ 40-45% નો વિકાસ જોવા મળી રહ્યો છે. આ રાષ્ટ્રવ્યાપી પહોંચ દર્શાવે છે કે પ્રીમિયમાઇઝેશનના ટ્રેન્ડ્સ મોટા શહેરોની બહાર પણ વિસ્તરી રહ્યા છે. વધતી આવક, ડિજિટલ સાક્ષરતા અને ઈ-કોમર્સ (e-commerce) પ્લેટફોર્મનો વિસ્તાર આ ઉત્પાદનોની દેશભરમાં પહોંચને સરળ બનાવી રહ્યા છે.

માર્કેટનું વિસ્તૃત ચિત્ર અને પડકારો

ભારતીય ન્યુટ્રિશનલ સપ્લિમેન્ટ્સ માર્કેટ, જેનું મૂલ્ય આશરે USD 35.25 બિલિયન છે, તે આરોગ્ય પ્રત્યેની જાગૃતિ, વધતી આવક અને કસ્ટમાઇઝ્ડ (customized) તેમજ પ્લાન્ટ-બેઝ્ડ વિકલ્પોની માંગ જેવા અનેક પરિબળો દ્વારા સંચાલિત છે. પ્રોટીન સપ્લિમેન્ટ્સ આમાં મુખ્ય સ્થાન ધરાવે છે, અને અનુમાનો મુજબ આ બજાર 2033 સુધીમાં આશરે USD 1.52 બિલિયન સુધી પહોંચી શકે છે, જે લગભગ 6.6% ના CAGR (ચક્રવૃદ્ધિ વાર્ષિક વૃદ્ધિ દર) થી વધી રહ્યું છે. પ્લાન્ટ-બેઝ્ડ પ્રોટીન માર્કેટ, ખાસ કરીને, આરોગ્ય, પર્યાવરણ અને નૈતિક કારણોસર નોંધપાત્ર વૃદ્ધિ માટે તૈયાર છે, જે 2034 સુધીમાં USD 2,251.7 મિલિયન સુધી પહોંચવાની અપેક્ષા છે. જોકે, આ વૃદ્ધિ વચ્ચે, પોષણક્ષમતા (affordability) હજુ પણ એક ચિંતાનો વિષય છે. આયાતી ઉત્પાદનો મોંઘા હોય છે. બજારની જટિલતા, નકલી ઉત્પાદનોનો ખતરો અને FSSAI (ફૂડ સેફ્ટી એન્ડ સ્ટાન્ડર્ડ્સ ઓથોરિટી ઓફ ઇન્ડિયા) હેઠળ નિયમનકારી માળખું પણ પડકારો ઊભા કરે છે.

ભવિષ્યની સંભાવનાઓ

ભારતના પ્રોટીન માર્કેટનું ભવિષ્ય અત્યંત આશાવાદી જણાય છે. શ્રેણી શિક્ષણ (category education), ફંક્શનલ બ્લેન્ડ્સ (functional blends), ફોર્ટિફાઇડ રોજિંદા ખોરાક અને વધુ ફોર્મેટ ઇનોવેશન (format innovation) દ્વારા આ વૃદ્ધિ ચાલુ રહેવાની ધારણા છે. જેમ જેમ ગ્રાહક જાગૃતિ વધશે, તેમ તેમ ઉદ્યોગ પ્રતિક્રિયાત્મક (reactive) સપ્લીમેન્ટેશનથી આગળ વધીને સક્રિય (proactive) દૈનિક વેલનેસ તરફ આગળ વધશે. ઈ-કોમર્સ અને ડિજિટલ ચેનલો બજાર સુધી પહોંચવામાં અને ગ્રાહક જોડાણમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવશે. ક્લીન-લેબલ (clean-label) ઉત્પાદનો, સ્થાનિક સ્વાદ અને ભારતીય ગ્રાહકોને અનુરૂપ કાર્યાત્મક લાભો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત રહેશે.