ભારતીય ડેરી સેક્ટર હવે માત્ર દૂધના વેચાણ પર નિર્ભર રહેવાને બદલે દહીં, પનીર અને આઈસ્ક્રીમ જેવી હાઈ-વેલ્યુ પ્રોડક્ટ્સ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહ્યું છે. વધતા ખર્ચ સામે ટકી રહેવા માટે કંપનીઓ માટે પ્રોડક્ટ મિક્સ અને કાર્યક્ષમતા હવે નફાકારકતાની ચાવી બની ગઈ છે.
ભારત દુનિયામાં દૂધ ઉત્પાદનમાં પ્રથમ ક્રમે છે, પરંતુ હવે આ ઉદ્યોગ એક એવા વળાંક પર છે જ્યાં માત્ર ઉત્પાદનના આંકડા નફાની ગેરંટી આપતા નથી. ડેરી કંપનીઓ હવે કાચા દૂધના વધતા ખર્ચ સામે પોતાના માર્જિનને બચાવવા માટે લિક્વિડ મિલ્કને બદલે પ્રોસેસ્ડ પ્રોડક્ટ્સ પર વધુ ધ્યાન આપી રહી છે.
આ બદલાવ કેમ જરૂરી છે?
ઘણા સમયથી ડેરી બિઝનેસ માત્ર દૂધના કલેક્શન અને વેચાણ પર આધારિત હતો. જોકે, પશુ આહારના મોંઘા ભાવ, લેબર કોસ્ટ અને ક્લાઈમેટની સ્થિતિને કારણે કાચા દૂધના ભાવમાં સતત વધારો-ઘટાડો થતો રહે છે. બીજી તરફ, ગ્રાહકોને પોસાય તેવા ભાવ રાખવાનું દબાણ પણ કંપનીઓ પર હોય છે. પનીર, ચીઝ, દહીં અને આઈસ્ક્રીમ જેવી પ્રોડક્ટ્સનું સેલ્ફ-લાઈફ લાંબુ હોય છે અને તે વધુ પ્રીમિયમ ભાવે વેચી શકાય છે, જે કંપનીના નેટ પ્રોફિટમાં મોટો ફાળો આપે છે.
ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનું મોટું પડકાર
આ વ્યૂહરચના સફળ બનાવવા માટે કંપનીઓએ 'કોલ્ડ ચેઈન' ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પાછળ મોટું રોકાણ કરવું પડે છે. પ્રીમિયમ પ્રોડક્ટ્સને ફેક્ટરીથી રિટેલ સ્ટોર સુધી ઠંડી રાખવી અનિવાર્ય છે. આ કામ ખર્ચાળ છે, જેના કારણે ટૂંકા ગાળામાં કંપનીઓના કેશ ફ્લો પર દબાણ આવી શકે છે. ભારતીય બજાર હજુ પણ અસંગઠિત છે, જ્યાં નાના પ્લેયર્સ સાથેની સ્પર્ધાને કારણે મોટી બ્રાન્ડ્સ માટે ભાવ નક્કી કરવાની ક્ષમતા મર્યાદિત રહે છે.
રોકાણકારોએ શું જોવું જોઈએ?
જે કંપનીઓના રેવન્યુમાં 'વેલ્યુ-એડેડ' પ્રોડક્ટ્સનો હિસ્સો વધારે છે, તે લાંબા ગાળે માર્જિન જાળવી રાખવામાં વધુ સક્ષમ છે. આ ઉપરાંત, કંપની કેટલી કાર્યક્ષમ રીતે ખેડૂતો પાસેથી સીધું દૂધ મેળવે છે અને વચ્ચેના મધ્યસ્થીઓને દૂર રાખે છે, તે તેની લાંબા ગાળાની સફળતા નક્કી કરશે. બજારની વધઘટ સામે ટકી રહેવા માટે આ ઓપરેશનલ કાર્યક્ષમતા જ સૌથી મોટું પરિબળ બની રહેશે.