ભારતીય સ્નેક્સ માર્કેટમાં ખાંડનો મુદ્દો ગરમ, પ્રોટીનની માંગ આસમાને!

લો-સુગર સ્નેક્સમાં નવીનતાનો અભાવ

આરોગ્ય પ્રત્યે જાગૃતિ વધવા છતાં, ભારતમાં મોટા સ્નેક ઉત્પાદકો ઓછા કે ઘટાડેલા સુગરવાળા ઉત્પાદનો વિકસાવવામાં સંઘર્ષ કરી રહ્યા છે. નાણાકીય વર્ષના અંત સુધીમાં, ચોકલેટ, કન્ફેક્શનરી, બિસ્કિટ અને સ્નેક બાર જેવા સેગમેન્ટ્સમાં આવા આરોગ્યપ્રદ ફોર્મ્યુલેશનનો ફાળો માત્ર 0.9% રહ્યો છે. આ સંખ્યા 2024 માં 1.1% અને 2022 માં 0.1% હતી, જે દર્શાવે છે કે આ સેગમેન્ટ સ્થિર છે.

બીજી તરફ, લગભગ ત્રીજા ભાગના કિશોરો અને તેમના માતા-પિતા હાઈ-પ્રોટીન સ્નેક્સ શોધી રહ્યા છે, અને ચોથા ભાગના લોકો ઓછા સુગરવાળા વિકલ્પોને પ્રાધાન્ય આપે છે. ખાસ કરીને શહેરી વિસ્તારો અને ઓનલાઈન વેચાણમાં, સુગર-ફ્રી અને નો-એડેડ-સુગર (No-added-sugar) વિકલ્પો મુખ્ય કેટેગરી કરતાં 30-40% વધુ ઝડપથી વધી રહ્યા છે, ભલે તેમનો આધાર નાનો હોય.

પ્રોટીન અને ફંકશનલ ફૂડ્સનો દબદબો

બજાર હવે માત્ર સુગર ઘટાડવા કરતાં આગળ વધીને ફંકશનલ ન્યુટ્રિશન (Functional Nutrition) ની વ્યાપક માંગ તરફ આગળ વધી રહ્યું છે. ફિટનેસ ટ્રેન્ડ્સ અને પોસ્ટ-પેન્ડેમિક (Post-pandemic) સમયમાં આરોગ્ય પર વધેલા ધ્યાન સાથે, પ્રોટીન એક મુખ્ય દાવા તરીકે ઉભરી આવ્યું છે. કંપનીઓ હવે પ્રોટીન કેવી રીતે પહોંચાડે છે, તેની ગુણવત્તા શું છે, અને ફાઇબર જેવા ઘટકો સાથે તેને કેવી રીતે જોડે છે તેના પરથી અલગ પડશે.

ગ્રાહકો ફંકશનલ ફૂડ્સ અને પીણાંમાં પણ રસ દાખવી રહ્યા છે, જે એનર્જી, ઇમ્યુનિટી (Immunity), ઊંઘ અને મૂડ સુધારવામાં મદદ કરે. 'બેટર-ફોર-યુ' (Better-for-you) વિકલ્પો તરફની આ લહેર સ્નેકિંગ લેન્ડસ્કેપને બદલી રહી છે, જે માત્ર સ્વાદ અને પોસાય તેવા ભાવ કરતાં આરોગ્યની પસંદગીઓ અને જીવનશૈલી પર વધુ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહી છે.

મુખ્ય ખેલાડીઓ અને નવા પ્રવેશકર્તાઓ

બ્રિટાનિયા ઇન્ડસ્ટ્રીઝ (Britannia Industries), જેનું માર્કેટ કેપિટલાઇઝેશન લગભગ ₹1.31-1.41 ટ્રિલિયન અને P/E રેશિયો આશરે 52-58 છે, તે બિસ્કિટમાં મજબૂત સ્થાન ધરાવે છે અને સ્નેક્સમાં વિસ્તરણ કરી રહ્યું છે. નેસ્લે ઇન્ડિયા (Nestle India), જેનું માર્કેટ કેપ લગભગ ₹2.33 ટ્રિલિયન અને P/E 68-70 છે, તે પણ વિવિધ પ્રકારના સ્નેક્સ ઓફર કરે છે. ITC, જેનું મૂલ્ય આશરે ₹3.69 ટ્રિલિયન અને P/E રેન્જ 10-18 છે, તે વિવિધ FMCG સેગમેન્ટ્સમાં કાર્યરત છે અને સારો ડિવિડન્ડ યીલ્ડ (Dividend Yield) પ્રદાન કરે છે. પાર્લે પ્રોડક્ટ્સ (Parle Products), એક મોટી બિન-સૂચિબદ્ધ કંપની, એ FY25 માં ₹18,200 કરોડ ની આવક નોંધાવી હતી.

જ્યારે આ સ્થાપિત કંપનીઓ બજારના બદલાવને નેવિગેટ કરી રહી છે, ત્યારે પ્રોટીન સ્નેક્સ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરતી ચપળ સ્ટાર્ટઅપ્સ (Startups) આગળ વધી રહી છે. એકંદરે ભારતીય FMCG બજાર મજબૂત રીતે વિકાસ કરી રહ્યું છે, ખાસ કરીને ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં, પરંતુ ઇનપુટ ખર્ચને કારણે ભાવ વધારાના પડકારોનો સામનો કરી રહ્યું છે, જેના કારણે કેટલાક પરંપરાગત વસ્તુઓના વોલ્યુમમાં ઘટાડો થયો છે.

સુગર ફોર્મ્યુલેશનમાં મુશ્કેલી

સ્થાપિત ખેલાડીઓ માટે મુખ્ય પડકાર સ્વાદને નુકસાન પહોંચાડ્યા વિના અથવા કિંમતોમાં નોંધપાત્ર વધારો કર્યા વિના ઓછા સુગરવાળા ઉત્પાદનોનું પુનઃનિર્માણ કરવાની મુશ્કેલી અને ખર્ચ છે. ભારતમાં ભાવ-સંવેદનશીલ બજારમાં, જ્યાં ગ્રાહકો ઘણીવાર મૂલ્યને પ્રાધાન્ય આપે છે, આ એક મોટો અવરોધ છે.

ઘણા ગ્રાહકો સુગર-ફ્રી વિકલ્પો પર સ્વિચ કરવાને બદલે મીઠી પ્રોડક્ટ્સનો કુલ વપરાશ ઘટાડી રહ્યા છે. આ ઉપરાંત, ખાદ્ય તેલ જેવા કાચા માલના વધતા ભાવને કારણે પહેલાથી જ નાના પેક સાઈઝ આવી ગયા છે, જે પોષણક્ષમતાને અસર કરે છે. સ્નેક માર્કેટ અત્યંત સ્પર્ધાત્મક છે, જેમાં પ્રાદેશિક ખેલાડીઓ અને અનૌપચારિક ક્ષેત્ર સસ્તા વિકલ્પો ઓફર કરે છે, જે મોટી કંપનીઓના માર્જિન અને નવીનતા બજેટને દબાવી રહ્યા છે.

ભવિષ્યના ટ્રેન્ડ્સ: ફંકશનલ ન્યુટ્રિશન પર ફોકસ

ઉદ્યોગના અંદાજો દર્શાવે છે કે ફંકશનલ લાભો, ખાસ કરીને પ્રોટીનની માંગ, સ્નેકિંગ સેક્ટરને આકાર આપવાનું ચાલુ રાખશે. જે બ્રાન્ડ્સ ઘટકોના સંચાર પર ભાર મૂકે છે અને ઉત્પાદનની અસરકારકતા દર્શાવે છે, તેઓ ગ્રાહકોનો રસ જાળવી રાખવાની અપેક્ષા રાખવામાં આવે છે.

'બેટર-ફોર-યુ' ફોર્મેટ્સ અને ફંકશનલ ફૂડ્સ તરફ એક માળખાકીય ફેરફારની અપેક્ષા છે. સફળતા કંપનીઓ માટે આરોગ્યના દાવાઓને સારા સ્વાદ, સુવિધા અને પોસાય તેવા ભાવ સાથે સંતુલિત કરવા પર નિર્ભર રહેશે. બજારની દિશા સૂચવે છે કે સંપૂર્ણ પોષણ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરતી નવીનતા, માત્ર સુગર ઘટાડવા પર નહીં, તે ભારતીય ગ્રાહકો, ખાસ કરીને યુવાનોના સ્વાદને મેળવવા માટે નિર્ણાયક બનશે.