ભારતમાં ખાદ્યતેલનો ખેલ બદલાયો! પામ-સોયા મોંઘા થતાં સરસવ તેલ બન્યું સૌની પસંદ, કારણ જાણી ચોંકી જશો

ગ્રાહકોની માંગ બદલાઈ, આયાતી તેલના ભાવ વધ્યા

પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા વૈશ્વિક તણાવ અને ભારતીય રૂપિયાના નબળા પડવા જેવા પરિબળોએ ભારતના ખાદ્યતેલના બજારમાં મોટો બદલાવ લાવ્યો છે. પામ અને સોયાબીન તેલ જેવા આયાતી ખાદ્યતેલોના ભાવમાં અધધધ વધારો થયો છે, જેના કારણે તે સામાન્ય ઘરગથ્થુ બજેટ માટે મોંઘા સાબિત થઈ રહ્યા છે. આ એક દુર્લભ પરિસ્થિતિ છે જ્યાં સરસવ તેલ, જે સામાન્ય રીતે વધુ મોંઘું હોય છે, તે હવે ભારતીય પરિવારોની પસંદગી બની રહ્યું છે.

સરસવ તેલનો દબદબો વધ્યો

સોલ્વેન્ટ એક્સટ્રેક્ટર્સ એસોસિએશન (SEA) ના આંકડા સ્પષ્ટપણે આ વલણ દર્શાવે છે. માર્ચ અને એપ્રિલ મહિનામાં, સરસવ તેલના સ્થાનિક વેચાણમાં ગયા વર્ષની સરખામણીમાં 25% નો નોંધપાત્ર વધારો થયો છે. આ બે મહિના દરમિયાન, વપરાશનું પ્રમાણ 1.5 લાખ ટન સુધી વધ્યું છે. આ એટલા માટે આશ્ચર્યજનક છે કારણ કે સરસવ તેલ સામાન્ય રીતે પામ અને સોયાબીન તેલ કરતાં વધુ મોંઘુ હોય છે.

ભાવ બદલાવ પાછળના આર્થિક કારણો

નિષ્ણાતો આ ફેરફાર માટે અનેક પરિબળોને જવાબદાર ગણાવી રહ્યા છે. વૈશ્વિક સ્તરે પામ અને સોયાબીન તેલનો ઉપયોગ બાયોફ્યુઅલ (Biofuel) માં વધી રહ્યો છે, જેના કારણે પુરવઠો ઘટી રહ્યો છે અને ભાવ વધી રહ્યા છે. તે જ સમયે, નબળા ભારતીય રૂપિયાને કારણે તમામ આયાતી ખાદ્યતેલો વધુ મોંઘા થઈ રહ્યા છે. આ પરિબળોના સંયોજનને કારણે સરસવ તેલના ભાવ સ્પર્ધાત્મક સ્તરે આવી ગયા છે, કેટલીકવાર તો આયાતી વિકલ્પો કરતાં પણ સસ્તા. SEA ના એક્ઝિક્યુટિવ ડાયરેક્ટર બી.વી. મહેતા કહે છે, "આ પહેલીવાર છે જ્યારે આપણે સરસવ તેલના ભાવ પામ તેલ કરતાં થોડા ઓછા જોઇ રહ્યા છીએ. સ્વાભાવિક રીતે, ગ્રાહકો સરસવ તેલ જ પસંદ કરશે."

વિક્રમી સ્થાનિક ઉત્પાદને આપ્યો ટેકો

દરમિયાન, ભારતે સ્થાનિક સ્તરે સરસવના બીજનું વિક્રમી ઉત્પાદન (Record Domestic Production) હાંસલ કર્યું છે. આનાથી ક્રશિંગ મિલો માટે કાચા માલની ઉપલબ્ધતા વધી છે, જેના કારણે સ્થાનિક સરસવ તેલના ભાવ સ્થિર અને પોસાય તેવા રાખવામાં મદદ મળી છે. અગાઉ, સોયાબીન તેલ સરસવ તેલ કરતાં ₹10-12 પ્રતિ કિલો વધુ મોંઘુ હતું, પરંતુ હવે આ તફાવત ઘટીને ₹3-4 પ્રતિ કિલો થઈ ગયો છે, જ્યારે આંતરરાષ્ટ્રીય સોયા તેલના ભાવ ઘટવાની આગાહી છે. પામ તેલ, જે લગભગ સરસવ તેલના ભાવ સુધી પહોંચી ગયું હતું, તે હવે લગભગ ₹2-3 પ્રતિ કિલો વધારે છે.

ભવિષ્યનું ચિત્ર

હાલની ભાવની સ્થિતિ સૂચવે છે કે જ્યાં સુધી સ્થાનિક ઉત્પાદન મજબૂત રહેશે અને સ્પર્ધાત્મક તેલના આંતરરાષ્ટ્રીય ભાવમાં તીવ્ર ઘટાડો નહીં થાય ત્યાં સુધી ગ્રાહકો સરસવ તેલને પ્રાધાન્ય આપવાનું ચાલુ રાખશે. આ વલણ કૃષિ ઉત્પાદન, ઈન્વેન્ટરી મેનેજમેન્ટ અને ખાદ્યતેલ કંપનીઓની નફાકારકતાને અસર કરી શકે છે.