ભારતના ડાયરેક્ટ સેલિંગ સેક્ટરે FY25 માં **₹23,522 કરોડ** નો ટર્નઓવર નોંધાવ્યો છે, જેમાં વાર્ષિક **7%** નો ગ્રોથ જોવા મળ્યો છે. વેલનેસ અને પર્સનલ કેર પ્રોડક્ટ્સ આ તેજી પાછળનું મુખ્ય કારણ છે.
ગ્રોથ અને આંકડાઓનો ખેલ
ભારતીય ડાયરેક્ટ સેલિંગ ઈન્ડસ્ટ્રી માટે નાણાકીય વર્ષ 2024-25 સીમાચિહ્નરૂપ સાબિત થયું છે. વર્ષ 2019-20 માં આ ઉદ્યોગનું કદ ₹16,776 કરોડ હતું, જે હવે વધીને ₹23,522 કરોડ સુધી પહોંચ્યું છે. આ સેક્ટર અત્યારે 91 લાખ એક્ટિવ સેલર્સને રોજગારી આપી રહ્યું છે, જેમાં 47% મહિલાઓનો સમાવેશ થાય છે.
વેલનેસ પ્રોડક્ટ્સનો દબદબો
સેક્ટરના કુલ વેચાણમાં 61% હિસ્સો માત્ર વેલનેસ પ્રોડક્ટ્સનો છે. જો તેમાં કોસ્મેટિક્સ અને પર્સનલ કેરને ઉમેરવામાં આવે તો આ આંકડો કુલ ટર્નઓવરના 86% સુધી પહોંચી જાય છે. ભૌગોલિક દૃષ્ટિએ જોઈએ તો મહારાષ્ટ્ર ₹3,058 કરોડ ના વેચાણ સાથે ટોપ પર છે, ત્યારબાદ પશ્ચિમ બંગાળ અને ઉત્તર પ્રદેશનો ક્રમ આવે છે. દેશના ટોચના 10 રાજ્યો જ આખા ઉદ્યોગના 70% રેવન્યુ જનરેટ કરે છે.
પડકારો અને ભવિષ્યની જરૂરિયાતો
માર્કેટમાં હાલ 6 મોટી કંપનીઓનું વર્ચસ્વ છે, જે કુલ રેવન્યુના 68% પર કંટ્રોલ ધરાવે છે, જ્યારે 400 થી વધુ નાની કંપનીઓ ₹10 કરોડથી ઓછી વાર્ષિક કમાણી કરે છે. આ ઉપરાંત, ભારતમાં પ્રતિ વ્યક્તિ ખર્ચ સરેરાશ $2 છે, જે વૈશ્વિક સ્તરે $8 થી $12 ની રેન્જમાં છે. આ ગેપ ભરવા માટે ઉદ્યોગને 12% થી 14% ના ગ્રોથ રેટની જરૂર છે.
રેગ્યુલેટરી માંગ
હવે ઉદ્યોગના ખેલાડીઓ SEBI કે IRDAI જેવી જ એક સ્પેશિયલ રેગ્યુલેટરી ઓથોરિટીની માંગ કરી રહ્યા છે. આનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય લેજિટિમિયેટ ડાયરેક્ટ સેલિંગ કંપનીઓને મની-સર્ક્યુલેશન સ્કીમ્સથી અલગ પાડવાનો અને સેક્ટરને વધુ પ્રોફેશનલ બનાવવાનો છે.