વર્લ્ડ ગોલ્ડ કાઉન્સિલ (WGC) એ ભારત સરકારને સોનાને 'સ્ટ્રેટેજિક મિનરલ' તરીકે જાહેર કરવાની ભલામણ કરી છે. 'સ્વર્ણિમ ઉડાન 2047' નામના રોડમેપમાં WGC એ જણાવ્યું છે કે આ પગલાંથી સોનાની આયાત પરની નિર્ભરતા ઘટાડી શકાશે અને ખાણકામની મંજૂરીઓ સરળ બનશે. આ ઉપરાંત, દેશના વિશાળ ઘરેલું સોના ભંડારને મોનેટાઇઝ કરવાની યોજના પણ રજૂ કરાઈ છે.
સોનાને 'સ્ટ્રેટેજિક મિનરલ' બનાવવાની માંગ
વર્લ્ડ ગોલ્ડ કાઉન્સિલ (WGC) એ 4 ઓગસ્ટ, 2026 ના રોજ 'સ્વર્ણિમ ઉડાન 2047' નામનો એક મહત્વપૂર્ણ રોડમેપ રજૂ કર્યો છે. આ રોડમેપનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ભારતના ગોલ્ડ સેક્ટરને નવી દિશા આપવાનો છે. WGC એ સૂચવ્યું છે કે સોનાને 'ખનિજ વિકાસ અને નિયમન અધિનિયમ' હેઠળ 'સ્ટ્રેટેજિક મિનરલ' જાહેર કરવું જોઈએ. કાઉન્સિલનું માનવું છે કે આનાથી ભારતની સોનાની భారీ આયાત પરની નિર્ભરતા ઘટશે, જે દેશના ચાલુ ખાતાની ખાધ (current account deficit) ને અસર કરે છે.
સિંગલ-વિન્ડો સિસ્ટમ અને ઘરેલું ઉત્પાદનનો લક્ષ્યાંક
હાલમાં, ભારતમાં સોનાના ખાણકામ માટે જટિલ નિયમનકારી પ્રક્રિયાઓમાંથી પસાર થવું પડે છે, જેમાં અનેક રાજ્યોની મંજૂરીઓ લેવી પડે છે, જેના કારણે પ્રોજેક્ટમાં વર્ષોનો વિલંબ થાય છે. WGC મુજબ, જો સોનાને સ્ટ્રેટેજિક મિનરલ ગણવામાં આવે, તો સરકાર 'સિંગલ-વિન્ડો ક્લિયરન્સ મિકેનિઝમ' લાગુ કરી શકે છે. આ સિસ્ટમ ખાણકામ કંપનીઓને વર્તમાન લાલફીતાશાહીમાંથી બચાવશે અને સ્થાનિક સ્તરે વધુ સંશોધન અને ઉત્પાદનને પ્રોત્સાહન આપશે. રોડમેપનો લાંબા ગાળાનો લક્ષ્યાંક 2047 સુધીમાં ભારતના વાર્ષિક સોનાની માંગનો 10% થી 15% ભાગ સ્થાનિક ખાણકામ દ્વારા પૂરો કરવાનો છે.
ઘરેલું સોના ભંડારનું મોનેટાઇઝેશન
ખાણકામ ઉપરાંત, WGC એ દેશમાં રહેલા સોનાના વિશાળ જથ્થા પર પણ ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું છે. WGC ના અંદાજ મુજબ, ભારતીય પરિવારો પાસે લગભગ 31,000 ટન સોનું છે. આ સંપત્તિને આર્થિક પ્રણાલીમાં લાવવા માટે, રોડમેપમાં આ ઘરેલું સોનાના 10% થી 15% ભાગને ઔપચારિક નાણાકીય પ્રણાલીમાં લાવવાની યોજના છે. આ માટે 'નેશનલ ગોલ્ડ બોર્ડ' અને 'ગોલ્ડ ઇનોવેશન સેન્ટર' જેવી સંસ્થાઓ સ્થાપવાની પણ દરખાસ્ત છે, જેથી નાગરિકો સરળતાથી સોનાનું મોનેટાઇઝેશન કરી શકે.
પડકારો અને આગળનો માર્ગ
જોકે, આ લક્ષ્યાંકો હાંસલ કરવા સરળ નથી. સ્થાનિક ખાણકામ પ્રોજેક્ટ્સમાં લાંબો સમય લાગે છે અને પર્યાવરણીય તથા જમીન સંપાદન જેવી મંજૂરીઓ મેળવવી હજુ પણ એક મોટો પડકાર છે. વધુમાં, ભારતીયોની સોના સાથેની ભાવનાત્મક જોડાણને કારણે તેના મોનેટાઇઝેશનમાં વિશ્વાસ અને પારદર્શક ટેકનોલોજીની જરૂર પડશે. રોકાણકારોએ એ પણ ધ્યાનમાં રાખવું જોઈએ કે સોનાના બજાર પર વૈશ્વિક ભાવની અસ્થિરતા, ભૌગોલિક-રાજકીય ફેરફારો અને સેન્ટ્રલ બેંકોની ખરીદી જેવી બાબતોની અસર રહે છે.
આગળ જતા, સરકાર આ નીતિગત ભલામણો પર કેવી પ્રતિક્રિયા આપે છે અને ખાણકામ કાયદામાં કોઈ સુધારો થાય છે કે કેમ તેના પર બજારની નજર રહેશે. સાથે જ, નવી સંસ્થાઓની સ્થાપના અને ખાણકામ નીતિઓમાં થનારા ફેરફારો પણ મહત્વપૂર્ણ રહેશે.