હોર્મુઝની સુરક્ષામાંથી અમેરિકા ખસ્યું: તેજીનું તોફાન, મિત્ર દેશો પર મોટો બોજ!

યુએસની હોર્મુઝ સુરક્ષામાંથી પીછેહઠ

'અમેરિકા ફર્સ્ટ' નીતિને અનુરૂપ, રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે જણાવ્યું છે કે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ હવે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટની સુરક્ષા માટે પહેલા જેટલી સીધી ભૂમિકા નહીં ભજવે. આ નિર્ણય વૈશ્વિક ઉર્જા સુરક્ષામાં એક મોટો બદલાવ સૂચવે છે, જેમાં મિત્ર દેશોને પોતાની ઉર્જા સ્ત્રોતોની સુરક્ષાની પ્રાથમિક જવાબદારી લેવી પડશે.

હોર્મુઝ: વૈશ્વિક તેલ માટે જીવાદોરી

હોર્મુઝની સામુદ્રગીળ દુનિયાનો સૌથી મહત્વનો તેલ પરિવહન માર્ગ છે. ૨૦૨૫માં, દરરોજ લગભગ ૨૦ મિલિયન બેરલ ક્રૂડ ઓઇલ અને પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનો અહીંથી પસાર થાય છે, જે વૈશ્વિક દરિયાઈ તેલ વેપારના લગભગ ૨૦-૨૭% છે. આ માર્ગ લિક્વિફાઇડ નેચરલ ગેસ (LNG) માટે પણ મહત્વપૂર્ણ છે, જે વૈશ્વિક નિકાસના લગભગ ૨૦% હિસ્સો ધરાવે છે.

એશિયન દેશો પર વધુ બોજ

ચીન આ માર્ગે પસાર થતા તેલનો ૩૭.૭% હિસ્સો મેળવે છે. જ્યારે ભારત, જાપાન અને દક્ષિણ કોરિયા સંયુક્ત રીતે લગભગ ૮૪-૮૯% તેલ આ માર્ગે મેળવે છે. ૨૦૨૪માં યુએસ માત્ર ૦.૫ મિલિયન બેરલ પ્રતિ દિવસ તેલ આ માર્ગે મેળવે છે. સાઉદી અરેબિયા અને UAE જેવા મોટા તેલ ઉત્પાદક દેશો પાસે વૈકલ્પિક નિકાસ માર્ગો મર્યાદિત છે.

ક્રૂડ ઓઇલમાં તોફાની તેજી અને આર્થિક ચિંતાઓ

હોર્મુઝમાંથી તેલ પુરવઠામાં અવરોધને કારણે વૈશ્વિક ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં તીવ્ર ઉછાળો આવ્યો છે. બ્રેન્ટ ક્રૂડ ફ્યુચર્સ $૧૦૦ પ્રતિ બેરલ થી ઉપર પહોંચી ગયા છે, જે ૨૦૨૨ પછીનું સૌથી ઊંચું સ્તર છે. WTI ક્રૂડના ભાવમાં પણ નોંધપાત્ર વધારો થયો છે. કેટલાક નિષ્ણાતો ભાવ લાંબા ગાળે $૨૦૦ સુધી પહોંચવાની ચેતવણી આપી રહ્યા છે. આ સ્થિતિ ૧૯૭૦ના દાયકાના ઉર્જા સંકટ જેવી છે, જેનાથી પુરવઠામાં અછત, ચલણમાં અસ્થિરતા અને ફુગાવામાં વધારો થયો છે. વિશ્લેષકો સ્ટેગફ્લેશન (ઓછી આર્થિક વૃદ્ધિ સાથે ઊંચો ફુગાવો) અને મંદીના જોખમો વધી રહ્યા છે.

ઈરાનનો પ્રભાવ અને સુરક્ષા ખાલીપો

ઈરાન, ભલે તેની લશ્કરી ક્ષમતાઓ કેટલી પણ હોય, તે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર નિયંત્રણ ધરાવે છે અને પોતાની રણનીતિઓ દ્વારા પસાર થતા જહાજોને નિયંત્રિત કરે છે. યુએસના પીછેહઠ બાદ GCC દેશો જેવા પ્રાદેશિક અર્થતંત્રો અસ્થિર થઈ શકે છે. ચીન અને રશિયા જેવા પ્રતિસ્પર્ધીઓ આ પરિસ્થિતિનો લાભ ઉઠાવી શકે છે. જો સહયોગી દેશો સુરક્ષા ખાલીપો ભરી ન શકે, તો ઉર્જા માર્ગો જોખમમાં રહેશે, જે ઉંચા ઉર્જા ભાવો અને ફુગાવાને કારણે વૈશ્વિક મંદી લાવી શકે છે.

બજારનું ભવિષ્ય અનિશ્ચિત

બજાર અત્યારે ખૂબ અસ્થિર છે. તેલના ભાવ મધ્ય પૂર્વની ઘટનાઓ પર પ્રતિક્રિયા આપી રહ્યા છે. ભવિષ્યના ભાવો અંગે અનિશ્ચિતતા છે, કેટલાક $૧૧૦-$૧૩૦ ની રેન્જ, જ્યારે કેટલાક શાંતિ વાર્તાલાપ પછી $૯૦ થી નીચેની આગાહી કરે છે. બજાર હવે ભૌગોલિક રાજકીય જોખમો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહ્યું છે.