સોનામાં સ્થિરતા, ચાંદીમાં ભૂકંપ! જાણો શું છે કારણ

આજે 6 ફેબ્રુઆરી, 2026 ના રોજ, કિંમતી ધાતુઓના બજારમાં સોના અને ચાંદી વચ્ચે પ્રદર્શનમાં સ્પષ્ટ તફાવત જોવા મળ્યો. જ્યાં એક તરફ મલ્ટી કોમોડિટી એક્સચેન્જ (MCX) પર સોનાના વાયદા (April delivery) ₹976 એટલે કે 0.64% વધીને ₹1.53 લાખ પ્રતિ 10 ગ્રામ થયા, ત્યાં બીજી તરફ ચાંદીના વાયદા (March delivery) માં ભારે ઘટાડો નોંધાયો. ચાંદીના ભાવ ₹8,198 પ્રતિ કિલો ઘટીને ₹2.39 લાખ પ્રતિ કિલો થયા, જે એક દિવસીય નીચા સ્તર કરતાં પણ ઓછો હતો. આ ઘટાડો 6% થી વધુ રહ્યો.

ચાંદીમાં શા માટે આવી મોટી ગિરાવટ?

Comex પર ચાંદીમાં 6.23% નો મોટો ઘટાડો જોવા મળ્યો, જે $71.93 પ્રતિ ઔંસ સુધી પહોંચ્યો. તેની સરખામણીમાં, સોનામાં ફક્ત 0.38% નો નજીવો ઘટાડો થઈને $4,871.16 પ્રતિ ઔંસ રહ્યો. વિશ્લેષકોના મતે, ચાંદીની આ અતિશય વોલેટિલિટી (Volatility) નું મુખ્ય કારણ તેની 'હાયર-બીટા એસેટ' (Higher-beta asset) તરીકેની પ્રકૃતિ છે. Choice Wealth ના હેડ ઓફ રિસર્ચ, અક્ષત ગર્ગે જણાવ્યું કે ચાંદી ટૂંકા ગાળામાં ખૂબ જ ઝડપથી વધી ગઈ હતી, જેના કારણે રોકાણકારોની સ્થિતિ વધુ પડતી આશાવાદી બની ગઈ હતી. Augmont ના હેડ ઓફ રિસર્ચ, રેનિશા ચેનાનીએ ઉમેર્યું કે આ વાતાવરણમાં ડિલિવરેજિંગ (Deleveraging) થયું કારણ કે ડિપ-બાયિંગ (Dip-buying) ની આશાઓ ઝડપથી ઓછી થઈ ગઈ. ચાંદીનું બજાર સોના કરતાં નાનું અને ઓછું લિક્વિડ (Less liquid) હોવાથી, તે ભાવમાં મોટા ઉછાળા-ઘટાડા માટે વધુ સંવેદનશીલ છે. 6 ફેબ્રુઆરી, 2026 ના રોજ, ચાંદીના વાયદા માટે RSI 37.562 હતો, જે 'સેલ' (Sell) સંકેત આપી રહ્યો હતો.

સોનાની સ્થિરતા અને મેક્રો પરિબળો

સોનાની સ્થિરતા તેના પરંપરાગત 'સેફ-હેવન એસેટ' (Safe-haven asset) તરીકેના રોલ અને લાંબા ગાળાના ફંડામેન્ટલ ડ્રાઈવર્સ, જેમ કે ભૌગોલિક રાજકીય અનિશ્ચિતતા અને સેન્ટ્રલ બેંકોની માંગ, દ્વારા સમર્થિત છે. મજબૂત થઈ રહેલા યુએસ ડોલર, જેનો DXY ઇન્ડેક્સ 6 ફેબ્રુઆરી, 2026 ના રોજ 97.8450 સુધી પહોંચ્યો, તેણે કિંમતી ધાતુઓ સહિત કોમોડિટીઝ પર દબાણ બનાવ્યું. જોકે, સેન્ટ્રલ બેંકો અને ચલણના અવમૂલ્યન (Currency devaluation) તથા ફુગાવા (Inflation) સામે હેજ (Hedge) શોધતા રોકાણકારો તરફથી સોનાની સતત માંગે તેના ભાવને સપોર્ટ આપ્યો.

માર્કેટ સ્ટ્રક્ચર અને રોકાણકારોની સ્થિતિ

ચાંદીમાં થયેલી આ આક્રમક ભાવની ચાલમાં માર્કેટ મિકેનિક્સ (Market mechanics) નો પણ મોટો ફાળો હતો. એક્સચેન્જોએ કિંમતી ધાતુઓના વાયદા પર માર્જિન રિક્વાયરમેન્ટ્સ (Margin requirements) વધાર્યા હતા, જેના કારણે લીવરેજ્ડ ટ્રેડર્સ (Leveraged traders) ને પોઝિશન્સ બંધ કરવી પડી. આનાથી વેચાણનું દબાણ વધ્યું, જેમાં ચાંદી તેના ઊંચા લીવરેજ અને પાતળી લિક્વિડિટીને કારણે સૌથી વધુ પ્રભાવિત થઈ. જાન્યુઆરી 2026 માં થયેલી અસાધારણ રેલી પછી ભાવમાં આ તીવ્ર સુધારો આવ્યો હતો, જ્યાં સોનામાં નોંધપાત્ર વધારો અને ચાંદીમાં જોરદાર તેજી જોવા મળી હતી.

વિશ્લેષકોનો દ્રષ્ટિકોણ અને વ્યૂહરચના

આ ટૂંકા ગાળાની વોલેટિલિટી હોવા છતાં, ઘણા નિષ્ણાતો કિંમતી ધાતુઓ માટે લાંબા ગાળાનો તેજીનો દ્રષ્ટિકોણ ધરાવે છે. Metals Focus સૂચવે છે કે અગાઉની રેલીની ગતિ જોતાં આ સુધારો સમજવા જેવો છે અને તે કોઈ માળખાકીય ભંગાણ નથી. અક્ષત ગર્ગે રોકાણકારોને શિસ્તબદ્ધ વ્યૂહરચનાઓ જેવી કે સ્ટેગર્ડ બાયિંગ (Staggered buying) અને યોગ્ય પોઝિશન સાઇઝિંગ (Position sizing) પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાની સલાહ આપી, અને ચાંદીને મુખ્ય હોલ્ડિંગને બદલે સહાયક ફાળવણી તરીકે ભલામણ કરી. નજીકના ગાળા માટે, ચેનાનીએ ચાંદી $70–$90 પ્રતિ ઔંસ (આશરે ₹2.25–2.85 લાખ પ્રતિ કિલો) ની રેન્જમાં ટ્રેડ થવાની આગાહી કરી છે, અને $70 થી નીચે જવાથી વધુ ઘટાડો થઈ શકે છે. 2026 માટે, Goldman Sachs ના વિશ્લેષકો ગ્રીન ટ્રાન્ઝિશનમાં તેના યોગદાનને કારણે ચાંદી $85-100 પ્રતિ ઔંસ ની સરેરાશ રહેવાની અપેક્ષા રાખે છે, જ્યારે Citi એ ભૌતિક ચાંદીની તીવ્ર અછતને કારણે વર્ષના ઉત્તરાર્ધ માટે $110 નો ટાર્ગેટ આપ્યો છે. J.P. Morgan Global Research એ આગાહી કરી છે કે 2026 ના અંત સુધીમાં સોનાના ભાવ $5,000/oz સુધી પહોંચી શકે છે.