આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રૂડ ઓઈલ માર્કેટમાં રશિયા અને ઈરાન દ્વારા ભાવમાં મોટા ઘટાડાની જાહેરાત કરવામાં આવી છે. ચીનના મર્યાદિત ખરીદદારોને મેળવવા માટે આ દેશો વચ્ચે નવી સ્પર્ધા શરૂ થઈ છે. India દ્વારા Russia પાસેથી ઓઈલની ખરીદીમાં ઘટાડો થતાં પરિસ્થિતિ વધુ ગંભીર બની છે. આગામી 2026માં વૈશ્વિક સ્તરે ઓઈલનો મોટો સરપ્લસ (વધારાનો પુરવઠો) જોવા મળશે તેવી આગાહી છે, જે આ ભાવ ઘટાડાના યુદ્ધને વધુ તીવ્ર બનાવી રહી છે. Chinaના સ્વતંત્ર રિફાઈનરીઓની મર્યાદિત ક્ષમતા અને બદલાતા ઈમ્પોર્ટ ક્વોટા (આયાત ક્વોટા) આ પરિસ્થિતિને વધુ જટિલ બનાવે છે.
ખાસ કરીને, Russian Urals Crude હવે ICE Brentના ભાવ કરતાં લગભગ $12 પ્રતિ બેરલ સસ્તું મળી રહ્યું છે, જે ગયા મહિનાના $10 ના ડિસ્કાઉન્ટ કરતાં વધુ છે. જ્યારે Iranian Light Crude ગ્લોબલ બેન્ચમાર્ક કરતાં $11 સુધી ઓછું ઓફર થઈ રહ્યું છે, જે ડિસેમ્બરના $8-$9 ના સ્તર કરતાં વધારે છે. આ ભાવમાં થયેલો વધારો એ બજારમાં વધુ પડતા પુરવઠાને શોષવાની સમસ્યા દર્શાવે છે. Indiaએ Russia પાસેથી કરેલી ખરીદીમાં જાન્યુઆરીના સ્તરની સરખામણીમાં 40% નો ઘટાડો થવાની ધારણા છે. 2026 સુધીમાં, સપ્લાય ડિમાન્ડ કરતાં 3.8 million barrels per day વધારે રહેવાની ધારણા છે, જે ઉત્પાદકોને ખરીદદારોને સુરક્ષિત કરવા માટે ઊંડા ડિસ્કાઉન્ટ આપવા મજબૂર કરી રહ્યું છે.
આ ભાવ ઘટાડા વચ્ચે, Brent Crude જેવા બેન્ચમાર્ક ભાવ $71.21 પ્રતિ બેરલની આસપાસ રહ્યા હતા (25 ફેબ્રુઆરી, 2026 ના રોજ). તેમ છતાં, OPEC+ એ ઉત્પાદનમાં વધારો રોકવાનો નિર્ણય જાળવી રાખ્યો છે, જે બજારને સ્થિર કરવાનો પ્રયાસ છે. Russiaનું ઉત્પાદન લક્ષ્યાંક લગભગ 9.6 mb/d પર યથાવત છે.
ઐતિહાસિક રીતે, પ્રતિબંધિત ક્રૂડ ઓઈલ હંમેશા મોટા ડિસ્કાઉન્ટ પર વેચાતું રહ્યું છે, પરંતુ 2026 માટે અંદાજવામાં આવેલ વૈશ્વિક ઓવરસપ્લાયને કારણે હાલની સ્થિતિ વધુ ગંભીર છે. Russia દ્વારા પ્રતિબંધોને બાયપાસ કરવા માટે 'Shadow Fleet' (છૂપો કાફલો) નો ઉપયોગ કરીને નિકાસ જાળવી રાખવી એ તેની સતત રણનીતિ રહી છે.
ભૌગોલિક રાજકીય જોખમો, ખાસ કરીને Iran અને મધ્ય પૂર્વની પરિસ્થિતિ, તેલના ભાવમાં રિસ્ક પ્રીમિયમ ઉમેરે છે. પરંતુ વૈશ્વિક આર્થિક વૃદ્ધિ અને વેપાર નીતિની અનિશ્ચિતતાને કારણે માંગ પર દબાણ છે. IEA (આંતરરાષ્ટ્રીય ઉર્જા એજન્સી) એ 2026 માં 850,000 b/d ની માંગ વૃદ્ધિની આગાહી કરી છે, જે મુખ્યત્વે નોન-OECD દેશો દ્વારા સંચાલિત હશે, પરંતુ આ ઉત્પાદન વધારા કરતાં ઓછી રહેવાની ધારણા છે.
Iranની નબળાઈ: Iranની નિકાસ વ્યૂહરચના, હાલમાં Chinaને મુખ્ય ખરીદદાર બનાવીને પણ, ભૌગોલિક રાજકીય ઘટનાઓ પ્રત્યે ખૂબ જ સંવેદનશીલ છે. અમેરિકાના સંભવિત પગલાં અથવા હોર્મુઝની ખાડી જેવા મુખ્ય શિપિંગ રૂટમાં અવરોધ તેની નિકાસ ક્ષમતા અને ભાવ નિર્ધારણ શક્તિને ગંભીર રીતે ઘટાડી શકે છે. માત્ર વોલ્યુમ વધારવા છતાં આવક સપાટ રહેવી, આર્થિક તણાવ દર્શાવે છે.
Russiaની આવકમાં ઘટાડો: યુદ્ધ પહેલાના સ્તર કરતાં વધુ નિકાસ વોલ્યુમ જાળવી રાખવા છતાં, Russiaની ઉર્જા આવકમાં ઊંડા ડિસ્કાઉન્ટ અને પ્રતિબંધોના કારણે નોંધપાત્ર ઘટાડો થયો છે. 'Shadow Fleet' નો ઉપયોગ, વોલ્યુમમાં અસરકારક હોવા છતાં, નાણાકીય નબળાઈ દર્શાવે છે અને વધુ નિયમનકારી તપાસને આમંત્રણ આપે છે. Russiaની ક્રૂડ શિપમેન્ટમાંથી થયેલી નિકાસ આવકમાં વાર્ષિક 18% નો ઘટાડો થયો છે.
Chinaની મર્યાદિત શોષણ ક્ષમતા: Chinaની સ્વતંત્ર રિફાઈનરીઓ, જેને 'Teapots' પણ કહેવાય છે, તે ઐતિહાસિક રીતે બજાર બફર તરીકે કાર્ય કરે છે. પરંતુ તેમની ક્ષમતા મર્યાદિત છે અને સરકારી ઈમ્પોર્ટ ક્વોટાને આધીન છે. આ ક્વોટા હવે નાના Teapots ને બદલે મોટા, સંકલિત રિફાઇનિંગ-પેટ્રોકેમિકલ કોમ્પ્લેક્સને ફાળવવામાં આવી રહ્યા છે, જે Chinaની પુરવઠા સુરક્ષા અને ઔદ્યોગિક એકીકરણની પ્રાથમિકતા દર્શાવે છે. આ માળખાકીય ફેરફાર Russia અને Iran પાસેથી વધતા પુરવઠાને શોષવાની Teapots ની લાંબા ગાળાની સંભાવનાને મર્યાદિત કરે છે.
સ્ટોરેજ અને સપ્લાય ગ્લુટ: China દ્વારા વિસ્થાપિત ક્રૂડને સંપૂર્ણપણે શોષવામાં અસમર્થતાને કારણે ન વેચાયેલું તેલ એશિયન જળમાર્ગોમાં એકઠું થઈ રહ્યું છે. આ વધતી જતી ઇન્વેન્ટરી, 2026 માટેના અંદાજિત વૈશ્વિક સપ્લાય સરપ્લસ સાથે મળીને, સ્ટોરેજ ક્ષમતા તેની મર્યાદા સુધી પહોંચી જાય તો ભાવમાં મોટા ઘટાડાનું જોખમ ઊભું કરે છે. IEA એ નોંધ્યું હતું કે 2025 માં Oil on Water (દરિયાઈ જહાજો પર સંગ્રહિત તેલ) 248 mb વધી ગયું હતું, જેમાં પ્રતિબંધિત તેલનો મોટો હિસ્સો હતો.
આ વર્તમાન ભાવ યુદ્ધ, ભૌગોલિક રાજકીય પરિસ્થિતિઓ અથવા Chinaની આયાત નીતિઓમાં ફેરફાર વિના ટકાઉ ઉકેલ લાવવાની શક્યતા ઓછી છે. મધ્ય પૂર્વમાં તણાવમાં કોઈપણ વધારો રિસ્ક પ્રીમિયમ દ્વારા તેલના ભાવને ટેકો આપી શકે છે. તેનાથી વિપરીત, કોઈ રાજદ્વારી સફળતા આ પ્રીમિયમ ઘટાડી શકે છે પરંતુ અંતર્ગત પુરવઠા સરપ્લસને હલ કરી શકશે નહીં. Russiaનું તેના 'Shadow Fleet' અને ડિસ્કાઉન્ટ વેચાણ પર નિર્ભરતા, વોલ્યુમ અને આવક જાળવવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાની રણનીતિ સૂચવે છે, પરંતુ પ્રતિબંધોના અમલીકરણ વિકસિત થતાં આ અભિગમની ટકાઉપણું પ્રશ્નાર્થ છે. China માટે, મોટા સંકલિત રિફાઇનર્સની પસંદગી અને આયાત ક્વોટાની ફાળવણી, પ્રતિબંધિત ક્રૂડના પ્રવાહને નિર્ધારિત કરશે. આ સૂચવે છે કે 'Teapot' ક્ષમતા, હાલમાં ડિસ્કાઉન્ટ બેરલનો પ્રાપ્તકર્તા હોવા છતાં, Russia અને Iran ની નિકાસ પડકારોના સંપૂર્ણ સ્તરને શોષવામાં માળખાકીય મર્યાદાઓ ધરાવે છે.