Equity derivatives પર વધેલા STT ના બોજને કારણે રિટેલ ટ્રેડર્સ હવે કોમોડિટી માર્કેટ તરફ વળી રહ્યા છે. MCX જેવા એક્સચેન્જો પર વોલ્યુમ વધી રહ્યું છે, પરંતુ નિષ્ણાતો ચેતવણી આપી રહ્યા છે કે ડેરિવેટિવ્ઝ ટ્રેડિંગનું જોખમ કોઈ પણ એસેટ ક્લાસમાં સરખું જ રહે છે.
ભારતીય રિટેલ ટ્રેડર્સ હવે ઈક્વિટી ઇન્ડેક્સ ડેરિવેટિવ્ઝમાંથી તેમની મૂડી ખસેડીને કોમોડિટી માર્કેટમાં રોકાણ કરી રહ્યા છે. આ સ્થળાંતર પાછળનું મુખ્ય કારણ ૧ એપ્રિલ, ૨૦૨૬ થી લાગુ થયેલો Securities Transaction Tax (STT) નો વધારો છે, જેણે ટ્રેડિંગ ખર્ચમાં મોટો વધારો કર્યો છે.
ટેક્સ તફાવતની અસર
આ શિફ્ટનું મુખ્ય કારણ ટ્રાન્ઝેક્શન કોસ્ટમાં રહેલો તફાવત છે. નવા નિયમો મુજબ, ઈક્વિટી ઓપ્શન્સ પર STT વધારીને ૦.૧૫% અને ફ્યુચર્સ પર ૦.૦૫% કરવામાં આવ્યો છે. તેની સામે કોમોડિટી ટ્રાન્ઝેક્શન પર હજુ પણ ૦.૦૫% નો અનુકૂળ ટેક્સ દર જળવાયેલો છે. હાઈ-ફ્રિકવન્સી ટ્રેડર્સ માટે આ નાનકડો લાગતો તફાવત પણ તેમના નેટ પ્રોફિટ પર મોટી અસર કરે છે.
માર્કેટની વાસ્તવિકતા અને જોખમો
ટ્રેડર્સ ભલે ખર્ચ બચાવવા કોમોડિટી તરફ વળ્યા હોય, પરંતુ ડેરિવેટિવ્ઝના મૂળભૂત જોખમો એસેટ ક્લાસ બદલાવાથી ઓછા થતા નથી. એનર્જી, બુલિયન અને મેટલ્સમાં અત્યંત વોલેટિલિટી હોય છે.
FY26 ના ડેટા એક ચેતવણી સમાન છે: માત્ર ઈક્વિટી ડેરિવેટિવ્ઝ સેગમેન્ટમાં ૮૮% રિટેલ ટ્રેડર્સને નુકસાન થયું હતું, જેનો કુલ આંકડો અંદાજે ₹૯૧,૬૮૫ કરોડ જેટલો હતો. વધુમાં, ઈક્વિટી F&O સેગમેન્ટમાં સક્રિય ટ્રેડર્સની સંખ્યામાં પણ પાછલા વર્ષની સરખામણીએ ૨૦% નો ઘટાડો જોવા મળ્યો છે.
નિયમનકારી પરિદ્રશ્ય
Multi Commodity Exchange of India (MCX) માં ટ્રેડિંગ વધ્યું છે, કારણ કે ત્યાં લાંબો ટ્રેડિંગ અવર અને ઊંચી વોલેટિલિટી ટ્રેડર્સને આકર્ષે છે. જોકે, માર્કેટ રેગ્યુલેટર્સ હાલ ડેરિવેટિવ્ઝ માર્કેટ પર ચાંપતી નજર રાખી રહ્યા છે. ઈક્વિટીમાં વીકલી એક્સપાયરીના નિયમો બદલાયા બાદ, જો કોમોડિટીમાં પણ રિટેલ જોખમ વધશે તો ત્યાં પણ સખત નિયમો આવવાની પૂરેપૂરી શક્યતા છે.