ક્રૂડ ઓઈલ આસમાને, સોનું ગગડ્યું! હોર્મુઝ બંધાતાં તેજી, ડોલર મજબૂત થતાં ભાવમાં ઘટાડો

હોર્મુઝની ખાડીમાં તણાવ: તેલના ભાવમાં તોફાની તેજી

અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેના વધતા તણાવના કારણે વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ ગણાતી હોર્મુઝની ખાડીમાં પુરવઠાની શૃંખલા ગંભીર રીતે ખોરવાઈ છે. આ સ્થિતિને પગલે ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં જબરદસ્ત ઉછાળો જોવા મળ્યો છે. બ્રેન્ટ ક્રૂડ ફ્યુચર્સે $107.49 પ્રતિ બેરલનો આંકડો સ્પર્શ્યો હતો, જ્યારે વેસ્ટ ટેક્સાસ ઇન્ટરમીડિયેટ (WTI) $96.17 પર ટ્રેડ થઈ રહ્યું હતું. આ તેજીએ છેલ્લા અઠવાડિયાના ~17% (બ્રેન્ટ) અને ~13% (WTI) ના મોટા ઉછાળાને પણ આગળ ધપાવ્યો છે. નોંધનીય છે કે ઈરાનના યુદ્ધ બાદ આ સૌથી મોટી સાપ્તાહિક વૃદ્ધિ છે.

હર્મુઝની ખાડી, જે વૈશ્વિક ઓઈલ અને LNGના લગભગ 20% પુરવઠા માટે ચૉકપોઈન્ટ છે, ત્યાં ટ્રાફિક લગભગ શૂન્ય થઈ ગયો છે. છેલ્લા 24 કલાકમાં માત્ર પાંચ જહાજો પસાર થયા હોવાનું જાણવા મળ્યું છે. ઇન્ટરનેશનલ એનર્જી એજન્સી (IEA) એ આ વિક્ષેપને "ઇતિહાસનો સૌથી મોટો ઉર્જા પુરવઠા આંચકો" ગણાવ્યો છે. ગોલ્ડમેન સૅક્સે આ મધ્ય પૂર્વના પુરવઠા નુકસાનને કારણે નોંધાયેલા રેકોર્ડ ઇન્વેન્ટરી ઘટાડાને ટાંકીને Q4 2026 માટે તેમના તેલના અનુમાનમાં મોટો સુધારો કર્યો છે, જેમાં બ્રેન્ટ $90 અને WTI $83 રહેશે.

મેક્વેરી (Macquarie) અને નુવામા (Nuvama) ના વિશ્લેષકોએ ચેતવણી આપી છે કે જો આ વિક્ષેપ લાંબો ચાલશે તો બ્રેન્ટના ભાવ $150 પ્રતિ બેરલ સુધી પહોંચી શકે છે. હાલમાં, બજાર વૈશ્વિક તેલ માંગના અંદાજમાં ઘટાડો થયો હોવા છતાં, ભૌતિક પુરવઠાની અછત પર વધુ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહ્યું છે.

સોનામાં ઘટાડો: ડોલર મજબૂત, ફુગાવાની ચિંતા

તેલના ભાવમાં આવેલી તેજીથી વિપરીત, સ્પોટ ગોલ્ડ (સોના)ના ભાવ 0.3% ઘટીને આશરે $4,694 પ્રતિ ઔંસ રહ્યા હતા. જોકે, સોનાએ જાન્યુઆરી ૨૦૨૬માં $5,600 નો ઐતિહાસિક ઉચ્ચ સ્તર પણ હાંસલ કર્યો હતો. સોનાના ભાવમાં ઘટાડાનું મુખ્ય કારણ યુએસ ડોલરનું મજબૂત થવું છે, જે મધ્ય પૂર્વમાં શાંતિની આશા ઘટતાં વધુ મજબૂત બન્યો છે. ડોલરની મજબૂતી અને તેલના વધતા ભાવથી પ્રેરાયેલા ફુગાવાની ચિંતાઓ, સેન્ટ્રલ બેંકો દ્વારા લાંબા સમય સુધી ઊંચા વ્યાજ દર જાળવી રાખવાના અથવા તો વધુ વધારવાના અંદાજોને વેગ આપી રહી છે. આવી પ્રતિબંધિત નાણાકીય નીતિઓ સામાન્ય રીતે સોના જેવી નોન-યીલ્ડિંગ સંપત્તિઓની માંગ ઘટાડે છે.

આ પરિબળોને કારણે માર્ચ ૨૦૨૬માં સોનામાં 10% થી વધુનો મોટો માસિક ઘટાડો જોવા મળ્યો હતો. જોકે, જે.પી.મોર્ગન (J.P. Morgan) અને વેલ્સ ફાર્ગો (Wells Fargo) જેવા વિશ્લેષકો ૨૦૨૬ના અંત સુધીમાં સોનાના ભાવ $5,400 થી $6,300 ની રેન્જમાં રહેવાની ધારણા ધરાવે છે, અને વર્તમાન ઘટાડાને લાંબા ગાળાના તેજીના વલણમાં એક સ્થિરીકરણ તરીકે જુએ છે.

બજારની દિશા અને ભવિષ્યનો માર્ગ

બજારના આ અલગ-અલગ રસ્તાઓ દર્શાવે છે કે તેલ તાત્કાલિક ભૌતિક પુરવઠા આંચકા પર પ્રતિક્રિયા આપી રહ્યું છે, જ્યારે સોના પર વ્યાપક નાણાકીય પ્રવાહોનો વધુ પ્રભાવ છે. યુએસ ડોલરની કામગીરી, જે સોના માટે મુખ્ય પરિબળ છે, તે શાંતિની શક્યતાઓ ઘટવા અને પરિણામે ફુગાવાના દબાણને કારણે "હાયર ફોર લોંગર" (higher for longer) વ્યાજ દરના દૃશ્યને કારણે મજબૂત બની છે. ઐતિહાસિક રીતે, તીવ્ર ભૌગોલિક રાજકીય તણાવ ઘણીવાર તેલના ભાવમાં ઉછાળો લાવે છે, જેમ કે અગાઉ ઈરાન સંઘર્ષ વધ્યા બાદ બ્રેન્ટ ક્રૂડ $100 પ્રતિ બેરલને પાર કરી ગયું હતું. જોકે, આવા બનાવો પર સોનાની પ્રતિક્રિયા જટિલ હોય છે, જે તેના સુરક્ષિત-આશ્રય (safe-haven) અપીલ અને મજબૂત ડોલર તથા વધતા વ્યાજ દરોનો ભાર વચ્ચે સંતુલન જાળવે છે.

યુએસ સ્ટોક માર્કેટ (US500) માં 0.15% નો વધારો જોવા મળ્યો, જે સાવચેતીભર્યો પરંતુ ગભરાટ વગરનો સેન્ટિમેન્ટ દર્શાવે છે. હાલના ઊંચા તેલના ભાવની સ્થિરતા ચકાસણી હેઠળ છે. જો રાજદ્વારી સફળતા મળે, જે હાલમાં અસંભવિત લાગે છે, તો તે ક્રૂડના ભાવમાંથી જોખમ પ્રીમિયમ ઝડપથી દૂર કરી શકે છે. વધુમાં, સતત ફુગાવાની ચિંતાઓ જે સેન્ટ્રલ બેંકના સખત વલણને પ્રોત્સાહન આપે છે, તે મુખ્ય અર્થતંત્રોને મંદીમાં ધકેલી શકે છે, જે વૈશ્વિક ઉર્જા માંગને ગંભીર રીતે અસર કરશે અને તેલના ભાવમાં તીવ્ર સુધારાને ઉત્તેજન આપશે.

ગોલ્ડમેન સૅક્સ ૨૦૨૫માં સરપ્લસ (surplus) થી Q2 2026માં નોંધપાત્ર ખાધ (deficit) તરફ આગળ વધી રહેલા વૈશ્વિક તેલ બજારની આગાહી કરે છે, જે તેમના તેજીના ભાવ લક્ષ્યાંકોને સમર્થન આપે છે. સોના માટે, વિશ્લેષકો વિભાજિત છે પરંતુ મધ્યમ ગાળા માટે મોટાભાગે આશાવાદી છે. મોટા સંસ્થાઓ દ્વારા ૨૦૨૬ના અંત માટે $5,400 થી $6,300 સુધીના અનુમાન છે, જોકે રોઇટર્સ (Reuters) ના મધ્યમ અનુમાન $4,746.50 છે. ટેકનિકલ સૂચકાંકો સૂચવે છે કે સોનું ઐતિહાસિક ઊંચાઈને ફરીથી ચકાસતા પહેલા સ્થિરીકરણ કરી રહ્યું હોઈ શકે છે. બેંક ઓફ જાપાન (Bank of Japan) નો આ સપ્તાહે આવનારો નીતિગત નિર્ણય પણ ચલણ બજારો અને પરિણામે સોનાના ભાવ માટે એક મુખ્ય પરિબળ છે.