તેલના ભાવમાં તોફાન: અમેરિકા-ઈરાન તણાવ અને સૈનિકોની તૈનાતીની અટકળોએ બજારને હચમચાવ્યું

બજારમાં અફરાતફરીનું મુખ્ય કારણ શું?

ક્રૂડ ઓઈલ બજાર હાલ અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેના તણાવને લગતા અત્યંત વિરોધાભાસી સંકેતો વચ્ચે ફસાયેલું છે. જ્યાં એક તરફ યુએસ રાજદ્વારી પ્રયાસો સ્થિતિને શાંત પાડવા અને સંભવિત યુદ્ધવિરામ તરફ ઈશારો કરી રહ્યા છે, ત્યાં બીજી તરફ આ પ્રદેશમાં સૈનિકોની હિલચાલના અહેવાલો યુદ્ધ લંબાવવાના ભયને વેગ આપી રહ્યા છે. આ અથડામણ ભાવમાં નોંધપાત્ર અસ્થિરતા લાવી રહી છે, કારણ કે વેપારીઓ સંભવિત ઘટતી દુશ્મનાવટની શક્યતા સામે મધ્ય પૂર્વના સપ્લાયમાં વિક્ષેપના સતત ભયને તોલી રહ્યા છે.

ભાવમાં ગભરાટ અને શાંતિના સંકેતો

આજે, ગુરુવાર, 25 માર્ચ, 2026 ની સવારે, વેસ્ટ ટેક્સાસ ઇન્ટરમીડિયેટ (WTI) ક્રૂડ ફ્યુચર્સ તાજેતરના ઉચ્ચતમ સ્તરથી લગભગ 5% ઘટીને $88 ની નીચે સરકી ગયા હતા, જ્યારે બ્રેન્ટ ક્રૂડના જૂન કોન્ટ્રાક્ટ $95 થી સહેજ ઉપર રહ્યા હતા. આ પ્રારંભિક ઘટાડો યુએસ દ્વારા ઈરાન સાથે એક મહિનાના યુદ્ધવિરામ માટે સક્રિય રાજદ્વારી પ્રયાસોના અહેવાલો દ્વારા ચલાવવામાં આવ્યો હતો. જોકે, વિરોધાભાસી ગુપ્ત માહિતી ઝડપથી ઉભરી આવી. બ્લૂમબર્ગે અહેવાલ આપ્યો કે ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રે 82nd Airborne Division ના લગભગ 2,000 સૈનિકોને આ પ્રદેશમાં મોકલવાનો આદેશ આપ્યો છે. રાજદ્વારી પ્રયાસો અને લશ્કરી તૈયારીઓના આ મિશ્રણે બજારને વિભાજિત કરી દીધું, કારણ કે વેપારીઓએ વિરોધી સમાચારોને ગ્રહણ કર્યા. આ પહેલા, મંગળવાર, 24 માર્ચ, 2026 સુધીમાં, WTI ફ્યુચર્સ લગભગ 5% વધીને $91 ની ઉપર પહોંચી ગયા હતા, અને બ્રેન્ટ ક્રૂડ $104.49 પર પહોંચ્યું હતું.

સપ્લાયમાં વિક્ષેપ અને ભવિષ્યનો અંદાજ

આજના ભાવના ઉતાર-ચઢાવ છતાં, ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ આ મહિના માટે નોંધપાત્ર વૃદ્ધિ તરફ આગળ વધી રહ્યા છે કારણ કે સંઘર્ષ તેના ચોથા સપ્તાહમાં પ્રવેશી રહ્યો છે. ઈઝરાયેલના સંરક્ષણ પ્રધાન ઇઝરાયેલ કાત્ઝે જણાવ્યું હતું કે લશ્કરી અભિયાન "સંપૂર્ણ તીવ્રતાએ" ચાલુ રહેશે, જે ઈરાન દ્વારા યુદ્ધવિરામ સ્વીકારવાની શક્યતાઓને નકારી કાઢે છે. વૈશ્વિક તેલના લગભગ 20% માટે નિર્ણાયક હોર્મુઝની સામુદ્રધુની (Strait of Hormuz) માં ટેન્કર ટ્રાફિકમાં ભારે ઘટાડો થતાં ગંભીર વિક્ષેપનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે. ઇન્ટરનેશનલ એનર્જી એજન્સી (IEA) એ આ પરિસ્થિતિને "વૈશ્વિક તેલ બજારના ઇતિહાસમાં સૌથી મોટો સપ્લાય વિક્ષેપ" ગણાવ્યો છે, અને માર્ચ મહિના માટે વૈશ્વિક સપ્લાયમાં 8 million barrels per day (bpd) નો ઘટાડો થવાની આગાહી કરી છે. ગલ્ફ ઉત્પાદકોએ સામૂહિક રીતે ઓછામાં ઓછું 10 million barrels per day ઉત્પાદન ઘટાડ્યું છે.

લાંબા ગાળાની આગાહીઓ તાત્કાલિક સપ્લાય આંચકા કરતાં અલગ દ્રષ્ટિકોણ આપે છે. યુ.એસ. એનર્જી ઇન્ફોર્મેશન એડમિનિસ્ટ્રેશન (EIA) ના માર્ચ 2026 ના ટૂંકા ગાળાના એનર્જી આઉટલૂક (STEO) માં આગાહી કરવામાં આવી છે કે 2026 માં બ્રેન્ટ ક્રૂડનો સરેરાશ ભાવ $79 પ્રતિ બેરલ રહેશે, જે વર્ષના અંત સુધીમાં $70 અને 2027 માં $64 સુધી ઘટી શકે છે. EIA અપેક્ષા રાખે છે કે સપ્લાય વિક્ષેપો ઓછાં થતાં અને જાન્યુઆરી 2026 માં 8.210 billion barrels ના વૈશ્વિક સ્ટોક દ્વારા આંચકા શોષી લેવાતાં ભાવ મધ્યમ બનશે. EIA એ 2026 માં યુએસ ક્રૂડ ઓઈલ ઉત્પાદન 13.6 million barrels per day સરેરાશ રહેવાની પણ આગાહી કરી છે. જોકે, J.P. Morgan ગ્લોબલ રિસર્ચના વિશ્લેષકો માળખાકીય ઓવરસપ્લાયને કારણે 2026 માં બ્રેન્ટનો સરેરાશ ભાવ લગભગ $60 રહેવાની ધારણા ધરાવે છે.

અનિશ્ચિતતા અને ભવિષ્યનો માર્ગ

23 માર્ચ, 2026 ના રોજ યુએસ-ઈરાન વાટાઘાટોના દાવાઓ બાદ બજારને મળેલી રાહત ત્યારે બાષ્પીભવન થઈ ગઈ જ્યારે ઈરાને સ્પષ્ટપણે અહેવાલોને નકારી કાઢ્યા અને તેને બજારોને ચાલાકી કરવાના ઈરાદાથી "ફેક ન્યૂઝ" ગણાવ્યા. આ અસ્વીકૃતિ નોંધપાત્ર અનિશ્ચિતતા ઊભી કરે છે, નાજુક આશાવાદને તોડી નાખે છે અને તીવ્ર બજાર ઉલટાવાના જોખમને પ્રકાશિત કરે છે. સંઘર્ષને "સંપૂર્ણ તીવ્રતાએ" ચાલુ રાખવાની ઈઝરાયેલની પ્રતિબદ્ધતા, ચાલી રહેલા યુએસ લશ્કરી પગલાં સાથે, લાંબા સમય સુધી ચાલેલા દુશ્મનાવટ અને સતત ભૌગોલિક રાજકીય જોખમ પ્રીમિયમનો સંકેત આપે છે. જ્યારે રાજદ્વારી પ્રયાસો ચાલી રહ્યા છે, તેમની અસરકારકતા અનિશ્ચિત છે, ખાસ કરીને ઈરાનના અસ્વીકારને જોતાં. IEA ની "વૈશ્વિક તેલ બજારના ઇતિહાસમાં સૌથી મોટો સપ્લાય વિક્ષેપ" ની આગાહી સૂચવે છે કે ટૂંકા યુદ્ધવિરામ પણ તાત્કાલિક મૂળભૂત સપ્લાય સમસ્યાઓને ઠીક કરી શકશે નહીં. 24 માર્ચના રોજ સૈનિકોની તૈનાતીના અહેવાલો બાદ તેલ ફ્યુચર્સમાં લગભગ 5% નો ઉછાળો દર્શાવે છે કે બજાર ઝડપથી તણાવ વધવાના ભય તરફ પાછું ફરી રહ્યું છે. આ પહેલા, 2 માર્ચ, 2026 ના રોજ, સંઘર્ષ શરૂ થયા બાદ બ્રેન્ટ ક્રૂડ $82.37 અને WTI $75.33 સુધી પહોંચી ગયું હતું.