ધાતુઓના ભાવમાં મોટો કડાકો: પ્રોફિટ-ટેકિંગ અને મજબૂત ડોલર બન્યા કારણ!

વૈશ્વિક કોમોડિટી (commodity) બજારો, ખાસ કરીને પ્રીશિયસ મેટલ્સ (precious metals) અને ઔદ્યોગિક ધાતુઓ, હાલમાં એક નોંધપાત્ર ઘટાડામાંથી પસાર થઈ રહ્યા છે. લાંબા સમય સુધી ચાલેલી ઐતિહાસિક તેજી બાદ હવે બજારમાં મોટું કરેક્શન (correction) જોવા મળી રહ્યું છે, જે અનેક આંતરસંબંધિત આર્થિક પરિબળોનું પરિણામ છે.

પ્રોફિટ-ટેકિંગનો દૌર શરૂ

પ્રીશિયસ મેટલ્સ એટલે કે સોના અને ચાંદીના ભાવમાં મોટો ઘટાડો નોંધાયો છે. સોનાના ભાવ, જે અગાઉ $5,600 પ્રતિ ઔંસ ની સપાટી પાર કરી ગયા હતા, તે ઘટીને આશરે $4,763 પ્રતિ ઔંસ પર આવી ગયા છે. તે જ રીતે, ચાંદી પણ $121 ની ટોચ પરથી ઘટીને $85.16 પ્રતિ ઔંસ ની આસપાસ આવી ગઈ છે. આ એક ક્લાસિક પ્રોફિટ-બુકિંગ (profit-booking) ની સ્થિતિ છે, જ્યાં રોકાણકારો ઝડપી તેજી બાદ પોતાનો નફો સુરક્ષિત કરી રહ્યા છે.

ડોલરની મજબૂતી અને યીલ્ડ્સનું દબાણ

મજબૂત થતો યુએસ ડોલર ડોલરમાં ટ્રેડ થતી કોમોડિટીઝ પર દબાણ લાવી રહ્યો છે. માર્કેટ પાર્ટિસિપન્ટ્સ માને છે કે ફેડરલ રિઝર્વ (Federal Reserve) ના આગામી ચેરમેન તરીકેના સંભવિત ઉમેદવારના હોકીશ (hawkish) સંકેતો ડોલરને વધુ મજબૂત બનાવી રહ્યા છે. મજબૂત ડોલર આ ધાતુઓને અન્ય કરન્સી ધરાવતા રોકાણકારો માટે મોંઘી બનાવે છે, જે વૈશ્વિક માંગને ઘટાડે છે. આ સાથે, રિયલ યીલ્ડ્સ (real yields) પણ વધી રહી છે. સોના અને ચાંદી જેવા નોન-યીલ્ડિંગ એસેટ્સ (non-yielding assets) ત્યારે ઓછા આકર્ષક બને છે જ્યારે ફિક્સ્ડ-ઇન્કમ (fixed-income) રોકાણો પર વ્યાજ દરો વધે છે. ફેડરલે જાન્યુઆરી 2026 માં તેના બેન્ચમાર્ક વ્યાજ દર 3.75% પર સ્થિર રાખ્યા છે, જે ઊંચા યીલ્ડ્સને ટેકો આપી શકે છે.

લીવરેજ અને માર્જિન કોલ્સનું જોખમ

લીવરેજ (leverage) નો ઉપયોગ કરનારા ટ્રેડર્સ માટે આ ઘટાડો મોટો ફટકો સાબિત થઈ રહ્યો છે. જ્યારે ભાવ ઝડપથી ઘટે છે, ત્યારે બ્રોકર્સ માર્જિન કોલ્સ (margin calls) જારી કરે છે, જેમાં વધારાની કોલેટરલ (collateral) ની માંગ કરવામાં આવે છે. CME (Chicago Mercantile Exchange) એ 30 જાન્યુઆરીએ કોપર ફ્યુચર્સ (copper futures) માટે માર્જિન જરૂરિયાતમાં 20% નો વધારો કર્યો છે, જે પ્રીશિયસ મેટલ્સ માર્કેટમાં પણ વેચાણનું દબાણ વધારી રહ્યો છે. માર્જિન કોલ પૂરી ન થવા પર, બ્રોકર્સ પોઝિશન્સને લિક્વિડેટ (liquidate) કરી શકે છે, જે ભાવમાં વધુ અને ઝડપી ઘટાડો લાવે છે. આ પરિસ્થિતિને વર્તમાન સેલ-ઓફનું એક મુખ્ય કારણ માનવામાં આવે છે.

ઔદ્યોગિક ધાતુઓ અને ગ્રોથ અંગે ચિંતાઓ

કોપર, એલ્યુમિનિયમ અને ઝીંક જેવી બેઝ મેટલ્સ (base metals), જે ઔદ્યોગિક પ્રવૃત્તિ અને બાંધકામ સાથે ગાઢ રીતે જોડાયેલી છે, તે વૈશ્વિક આર્થિક વૃદ્ધિ અંગેની ચિંતાઓને કારણે પ્રતિક્રિયા આપી રહી છે. કોપર, જેનો ઉપયોગ ઘણીવાર ઇકોનોમિક બેરોમીટર (economic barometer) તરીકે થાય છે, તે હાલ $13,070 પ્રતિ ટન ની આસપાસ ટ્રેડ થઈ રહ્યું છે. જાન્યુઆરી 2026 ની શરૂઆતમાં તેના ઓલ-ટાઇમ હાઈ (all-time high) $13,000 પ્રતિ ટન થી ઉપર અને 29 જાન્યુઆરીએ $14,527.50 પ્રતિ ટન ની સપાટી સ્પર્શ્યા બાદ આ ઘટાડો નોંધાયો છે. એલ્યુમિનિયમ $3,135 પ્રતિ ટન અને ઝીંક $3,393 પ્રતિ ટન પર છે. ચીનમાં રિફાઇન્ડ કોપરના વપરાશમાં ઘટાડો પણ વૈશ્વિક સ્તરે સંભવિત સરપ્લસ (surplus) તરફ ઇશારો કરે છે.

આગળ શું?

આ તીવ્ર ઘટાડા છતાં, ઘણા વિશ્લેષકો માને છે કે પ્રીશિયસ મેટલ્સ માટે મૂળભૂત બુલિશ થીસીસ (bullish thesis) યથાવત છે. સેન્ટ્રલ બેંકોની સતત ખરીદી અને ઔદ્યોગિક એપ્લિકેશન્સ (applications) માં વધતી માંગ આને ટેકો આપી રહી છે. ખાસ કરીને, ઇલેક્ટ્રિક વાહનો (EVs), AI અને રિન્યુએબલ એનર્જી (renewable energy) જેવા ક્ષેત્રોમાંથી ચાંદીની માંગ સતત રહેવાની ધારણા છે. જોકે, તાત્કાલિક ભવિષ્યમાં બજારમાં વોલેટિલિટી (volatility) ચાલુ રહી શકે છે, કારણ કે બજારો સંભવિત વધુ હોકીશ ફેડની અસર અને આર્થિક વૃદ્ધિ અંગેની સ્પષ્ટતાની રાહ જોઈ રહ્યા છે.