ભારતના ચોખાના ભાવમાં ઉછાળો, મધ્ય પૂર્વ સંઘર્ષે વૈશ્વિક બજારને અસર!

ભાવની બે દિશા: ભારત તેજીમાં, દક્ષિણ પૂર્વ એશિયા ચિંતામાં

વૈશ્વિક ચોખા નિકાસ બજારોમાં ભાવ વિવિધ દિશામાં આગળ વધી રહ્યા છે. ભારતના ભાવ મજબૂત ચલણ અને સારી માંગને કારણે વધી રહ્યા છે. બીજી તરફ, દક્ષિણપૂર્વ એશિયાઈ દેશો મધ્ય પૂર્વમાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષને કારણે વધતા ખર્ચનો સામનો કરી રહ્યા છે. આ ભિન્ન વલણ દર્શાવે છે કે ચલણની વધઘટ, વૈશ્વિક અસ્થિરતા અને પુરવઠા-માંગના મૂળભૂત સિદ્ધાંતો ચોખાના બજારને કેવી રીતે અસર કરી રહ્યા છે.

ભારતીય ચોખા: રૂપિયાની મજબૂતી અને માંગનો લાભ

ભારતમાં 5% તૂટેલા પારબોઇલ્ડ ચોખાનો ભાવ $344 થી $350 પ્રતિ મેટ્રિક ટન છે. જ્યારે 5% તૂટેલા સફેદ ચોખાનો ભાવ $338 થી $344 પ્રતિ ટન છે. નિકાસકારોના મતે, આ વૃદ્ધિનું મુખ્ય કારણ રૂપિયાનું સ્થિર મજબૂત થવું અને વૈશ્વિક માંગમાં ધીમે ધીમે થયેલો વધારો છે. મજબૂત રૂપિયો એટલે નિકાસકારોને પ્રતિ ડોલર ઓછા રૂપિયા મળે છે, જેના કારણે નફો જાળવી રાખવા માટે તેમને ડોલરમાં ભાવ વધારવા પડે છે. આ ચલણની અસર એવી સમયે થઈ રહી છે જ્યારે બજારના અન્ય સંકેતો વધુ જટિલ પરિસ્થિતિ સૂચવે છે.

દક્ષિણ પૂર્વ એશિયા: સંઘર્ષ અને ખર્ચનો માર

બીજી તરફ, વિયેતનામમાં 5% તૂટેલા ચોખાનો ભાવ $375 થી $380 પ્રતિ મેટ્રિક ટન છે, જે ગયા સપ્તાહે જેટલો જ યથાવત છે. જોકે, થાઈલેન્ડના ભાવમાં નોંધપાત્ર વધારો જોવા મળ્યો છે અને તે $410 થી $440 પ્રતિ ટન સુધી પહોંચી ગયો છે. આ વધારા પાછળનું મુખ્ય કારણ મધ્ય પૂર્વમાં વધી રહેલો સંઘર્ષ છે, જે શિપિંગ, ઇંધણ અને ખાતર જેવી બાબતોના ખર્ચમાં વધારો કરી રહ્યો છે. આ વધારાનો બોજ સીધો ઉત્પાદન અને નિકાસ ખર્ચ પર પડે છે. વળી, મજબૂત થાઈ બાહ્ન (Baht) ને કારણે થાઈ ચોખા અન્ય સ્પર્ધકો કરતાં લગભગ $50 પ્રતિ ટન વધુ મોંઘા બની રહ્યા છે, જે બજાર હિસ્સો ગુમાવી શકે છે. આ ઊંચા ભાવ છતાં, ખરીદદારો ખાસ સક્રિય નથી, મોટાભાગની શિપમેન્ટ નિયમિત ગ્રાહકોને જ જઈ રહી છે.

FAO ઇન્ડેક્સમાં ઘટાડો: શું છે કારણ?

રસપ્રદ વાત એ છે કે, માર્ચ મહિનામાં FAO ઓલ રાઇસ પ્રાઇસ ઇન્ડેક્સ (FAO All Rice Price Index) માં 3% નો ઘટાડો નોંધાયો હતો. આ ઘટાડા પાછળ મુખ્ય કારણ પાકની સિઝન, મધ્ય પૂર્વના સંઘર્ષગ્રસ્ત દેશોમાંથી ઓછી આયાત માંગ અને એશિયાના મુખ્ય નિકાસ દેશોમાં ચલણના મૂલ્યમાં થયેલો ઘટાડો જવાબદાર છે. આ સૂચવે છે કે જ્યારે ભૌગોલિક રાજકીય આંચકા અને ચલણના ફેરફારો જેવી ઘટનાઓ ભારત અને થાઈલેન્ડ જેવા કેટલાક દેશો માટે ભાવ વધારી રહી છે, ત્યારે એકંદર બજારની સ્થિતિ અને સંઘર્ષગ્રસ્ત વિસ્તારોમાંથી માંગમાં ઘટાડો ભાવ પર નીચેનું દબાણ બનાવી રહ્યો છે.

પાકિસ્તાન અને ભવિષ્યના જોખમો

પાકિસ્તાનની ચોખા નિકાસમાં પણ ઘટાડો જોવા મળ્યો છે, જેના ભાવ ભારતના બજારમાં પુનરાગમન અને સામાન્ય મંદીભર્યા બજાર વલણને કારણે દબાણ હેઠળ છે. વર્તમાન ભૌગોલિક રાજકીય પરિસ્થિતિ પુરવઠા શૃંખલા (supply chains) માટે નોંધપાત્ર જોખમો ઉભા કરી રહી છે. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ (Strait of Hormuz) માં વિક્ષેપોને કારણે ઉર્જા અને ઇંધણના ખર્ચમાં વધારો થયો છે, સાથે સાથે ખેતી માટે જરૂરી ખાતરના ખર્ચમાં પણ વધારો થયો છે. આ વધેલા ઇનપુટ ખર્ચને કારણે ખેડૂતોના નફામાં ઘટાડો થઈ રહ્યો છે, જે વાવેતરમાં ઘટાડો અને પાકની ઉપજ ઓછી થવાની ચિંતાઓ ઉભી કરી રહ્યું છે. બાંગ્લાદેશ જેવા દેશોમાં ઇંધણની અછતને કારણે સિંચાઈ ખોરવાઈ રહી છે અને પાક ઉત્પાદન જોખમમાં છે. ઐતિહાસિક રીતે, ભૌગોલિક રાજકીય સંઘર્ષો કોમોડિટીઝમાં તીવ્ર ભાવ વધઘટનું કારણ બન્યા છે, જે બજારમાં મોટી અસ્થિરતાની સંભાવના દર્શાવે છે.

ઉત્પાદન અને વેપારની આગાહી

2025/26 માટે વૈશ્વિક ચોખા ઉત્પાદન સ્થિર અથવા સહેજ વધવાની અપેક્ષા છે, જ્યારે વપરાશ વિક્રમી સ્તરે પહોંચવાની ધારણા છે. જોકે, વેપારનું પ્રમાણ 61.1-62.8 મિલિયન ટન રહેવાની ધારણા છે. આ વેપાર પ્રવાહ મુખ્ય નિકાસ દેશોમાં ઊંચા ભાવ અને સંઘર્ષગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં ઓછી આયાત માંગને કારણે પડકારોનો સામનો કરી શકે છે. ભારત ટોચનો નિકાસકાર યથાવત રહેવાની અપેક્ષા છે, જ્યારે વિયેતનામ અને થાઈલેન્ડ પણ મુખ્ય ખેલાડી રહેશે. પાકિસ્તાન, જોકે, કઠિન સ્પર્ધાનો સામનો કરી રહ્યું છે. બજારની ભવિષ્યની દિશા નિકાસકારો વચ્ચેની સ્પર્ધા, આફ્રિકા અને મધ્ય પૂર્વ જેવા પ્રદેશોમાંથી બદલાતી માંગની પેટર્ન અને ભૌગોલિક રાજકીય ઘટનાઓ તથા ચલણ બજારોની ચાલુ અસર પર નિર્ભર રહેશે.