Geopolitical વાતો અને વાસ્તવિકતા વચ્ચેનો તફાવત સ્પષ્ટ થઈ રહ્યો છે, જ્યાં ભારતીય રિફાઇનરીઓની ટેકનિકલ મજબૂરીઓ વૈશ્વિક ઉર્જા વેપારની જટિલતાઓને ઉજાગર કરે છે.
ક્રેમલિનના પ્રવક્તા દિમિત્રી પેસ્કોવે જણાવ્યું કે ભારત અનેક આંતરરાષ્ટ્રીય સપ્લાયર્સ પાસેથી તેલ મેળવે છે, જે કોઈ નવી વાત નથી. આ નિવેદન એવા દાવાઓથી વિપરીત છે કે ભારતના વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી રશિયન ક્રૂડની આયાત બંધ કરીને અમેરિકા કે વેનેઝુએલાના સપ્લાયને પ્રાધાન્ય આપવા સંમત થયા છે. નેશનલ એનર્જી સિક્યોરિટી ફંડના નિષ્ણાત ઇગોર યુશ્કોવ કહે છે કે આ સંપૂર્ણપણે બદલી શકાશે નહીં. ભારતીય રિફાઇનરીઓ રશિયાના ભારે, સલ્ફરયુક્ત યુરલ્સ ક્રૂડને પ્રોસેસ કરવા માટે જ બનાવવામાં આવી છે. તેને અમેરિકાના હળવા શેલ ઓઇલથી બદલવા માટે ખર્ચાળ બ્લેન્ડિંગ પ્રક્રિયાઓ અને ઓપરેશનલ એડજસ્ટમેન્ટ્સની જરૂર પડશે, જેનાથી ખર્ચમાં નોંધપાત્ર વધારો થશે. રશિયા દરરોજ ભારતમાં 15 થી 20 લાખ બેરલ (1.5 to 2 million barrels) જેટલું તેલ સપ્લાય કરે છે, જે એક મોટો જથ્થો છે અને અમેરિકી ઉત્પાદન આને સરળતાથી સમાવી શકે નહીં.
મોટા તેલ પ્રવાહમાં વિક્ષેપની અસરો ઐતિહાસિક રીતે મહત્વની રહી છે. યુશ્કોવ યાદ અપાવે છે કે 2022 માં જ્યારે રશિયાએ યુરોપિયન અને અમેરિકન ખરીદદારોથી દૂર રહીને ભારત તરફ પોતાનો માર્કેટ વાળ્યો, ત્યારે ક્રૂડના ભાવ $120 પ્રતિ બેરલ સુધી પહોંચી ગયા હતા. તે સમયે અમેરિકામાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ પણ રેકોર્ડ સ્તરે હતા, જે આ પુનઃ ગોઠવણી પ્રત્યે બજારની સંવેદનશીલતા દર્શાવે છે. વધુમાં, એવા અહેવાલો છે કે યુએસ પ્રશાસને અગાઉ ભારતના રશિયન ઉર્જા ખરીદી પર ટેરિફ લાદ્યા હતા, જે ઉર્જા ચર્ચાઓમાં વેપાર ઘર્ષણનો ઉમેરો કરે છે. ભારત તેની 88% ક્રૂડ ઓઇલની આયાત કરે છે, જે તેની અર્થવ્યવસ્થા માટે નિર્ણાયક છે. 2021 સુધી, ભારતના આયાતમાં રશિયન તેલનો હિસ્સો માત્ર 0.2% હતો, પરંતુ ફેબ્રુઆરી 2022 પછી પશ્ચિમી દેશોએ રશિયન ઉર્જા પર નિયંત્રણો લાદ્યા બાદ તેમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો હતો. જોકે, તાજેતરના ડેટા સૂચવે છે કે જાન્યુઆરી 2026 ના પ્રથમ ત્રણ અઠવાડિયામાં ભારતે રશિયન ક્રૂડ ઓઇલની આયાત ઘટાડીને લગભગ 11 લાખ બેરલ પ્રતિ દિવસ (1.1 million bpd) કરી દીધી છે, જે અગાઉના મહિનાના સરેરાશ 12.1 લાખ બેરલ પ્રતિ દિવસ (1.21 million bpd) અને મધ્ય 2025 ના 20 લાખથી વધુ બેરલ પ્રતિ દિવસ (>2 million bpd) કરતાં ઓછી છે.
વૈશ્વિક તેલ પુરવઠાની જટિલતા દર્શાવે છે કે ભારતીય આયાત વ્યૂહરચનામાં કોઈપણ મોટો ફેરફાર એક ધીમી પ્રક્રિયા રહેશે. આ કરારની જવાબદારીઓ, ભૌગોલિક રાજકીય વિકાસ અને સતત ભાવ તફાવતોથી પ્રભાવિત થશે. ભારતીય રિફાઇનરીઓ અત્યાધુનિક ક્ષમતાઓ ધરાવે છે, પરંતુ તે ચોક્કસ ક્રૂડ ગ્રેડને પ્રોસેસ કરવા માટે ગોઠવાયેલી છે; આયાત સ્લેટમાં આમૂલ પરિવર્તન માટે મૂડી રોકાણ અને પુનઃકેલિબ્રેશનની જરૂર પડશે. ભૌગોલિક રાજકીય રેટરિક ઝડપી ફેરફારો સૂચવી શકે છે, પરંતુ ક્રૂડ ઓઇલ બ્લેન્ડિંગ અને વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇનના અર્થશાસ્ત્ર સૂચવે છે કે ભારત ખર્ચ, સુરક્ષા અને ટેકનિકલ શક્યતાઓને સંતુલિત કરતી, વ્યવહારુ, બહુ-સ્ત્રોત વૈવિધ્યકરણ વ્યૂહરચના ચાલુ રાખશે. વિશ્લેષકો માને છે કે જ્યારે રશિયા પર પશ્ચિમી પ્રતિબંધો ચાલુ છે, ત્યારે ભારતીય અર્થતંત્ર માટે સસ્તા દરે ક્રૂડની માંગ તેની આયાત નિર્ણયોને પ્રેરિત કરશે, તેથી રશિયન પુરવઠો, ભલે બદલાતા વોલ્યુમમાં હોય, ભારતીય ઉર્જા મિશ્રણમાં એક સતત પરિબળ બની રહેશે.