ભારતનું ખનિજ આયાત બિલ FY26માં **₹10.12 લાખ કરોડ** સુધી પહોંચી ગયું છે. દેશમાં ખનિજની માંગ અને સ્થાનિક ઉત્પાદન વચ્ચેના મોટા તફાવતને કારણે આયાત પરની નિર્ભરતા વધી છે. વર્ષ **2015**થી **720**થી વધુ બ્લોક્સની હરાજી થઈ હોવા છતાં, માત્ર **105** બ્લોક્સ જ કાર્યરત થઈ શક્યા છે.
ખનિજની માંગ અને આયાતનું સંકટ
ભારતની ઔદ્યોગિક જરૂરિયાતો પૂરી કરવા માટે વિદેશી ખનિજો પરની નિર્ભરતા ચિંતાજનક સ્તરે પહોંચી છે. FY26માં આયાત બિલ ₹10.12 લાખ કરોડ નોંધાયું છે. કોલસા, આયર્ન ઓર અને અન્ય ક્રિટિકલ મિનરલ્સ માટે પાવર અને સ્ટીલ જેવા સેક્ટરોએ સતત આયાત કરવી પડે છે, જે ગ્લોબલ પ્રાઈસ વોલેટાલિટી અને સપ્લાય ચેઈનમાં વિક્ષેપનું મોટું જોખમ ઉભું કરે છે.
હરાજી અને ઉત્પાદન વચ્ચેનો ખાડો
સરકારે વર્ષ 2015થી અત્યાર સુધીમાં 720થી વધુ મિનરલ બ્લોક્સની હરાજી કરી છે. જોકે, હરાજી જીત્યા પછી ઉત્પાદન શરૂ કરવામાં કંપનીઓને મુશ્કેલી પડી રહી છે. અત્યારે માત્ર 105 બ્લોક્સ જ કાર્યરત છે, જે કુલ હરાજી થયેલા બ્લોક્સના માત્ર 14% જેટલા જ છે. આટલી મોટી સંખ્યામાં મિનરલ એસેટ્સ કામ વગર પડી રહેવાથી દેશની સપ્લાય ચેઈનને મોટું નુકસાન થઈ રહ્યું છે.
નવા કાયદાથી શું બદલાશે?
પ્રોજેક્ટ્સમાં થતા વિલંબને દૂર કરવા માટે સરકારે Mines and Minerals (Development and Regulation) Amendment Act, 2026 લાગુ કર્યો છે, જે 22 ઓગસ્ટ, 2026થી અમલી બન્યો છે. આમાં Section 9D ઉમેરવામાં આવ્યું છે, જે સ્ટેટ-લેવલ લેવી (Levies) માટે એક સ્ટેન્ડર્ડ ફ્રેમવર્ક પૂરું પાડે છે. અગાઉના જટિલ ટેક્સ માળખાને કારણે મોટા રોકાણકારો ખચકાતા હતા, હવે નિયમો સ્પષ્ટ થવાથી રોકાણ વધવાની અપેક્ષા છે.
રેવન્યુ વિરુદ્ધ ઉત્પાદકતા
રાજ્ય સરકારો માટે ખનિજ ક્ષેત્ર આવકનો મોટો સ્ત્રોત બન્યું છે. FY15 થી FY26 વચ્ચે રાજ્યોએ આ ક્ષેત્રમાંથી ₹7.67 લાખ કરોડની આવક મેળવી છે. ખાસ કરીને ઓડિશાએ સારું પ્રદર્શન કર્યું છે, જ્યાં 79માંથી 35 બ્લોક્સ કાર્યરત છે. જોકે, અન્ય રાજ્યોમાં હજુ પણ વહીવટી પ્રક્રિયાઓમાં બ્લોક્સ અટવાયેલા છે.
હવે રોકાણકારો માટે એ જોવું મહત્વનું રહેશે કે આ નવા નિયમો ઉત્પાદનમાં કેટલી ઝડપ લાવે છે. જે રીતે બ્લોક્સ કમિશનિંગના તબક્કે પહોંચશે, તે જ ભારતના ટ્રેડ ડેફિસિટ અને ઉદ્યોગોના માર્જિનને સુધારવામાં નિર્ણાયક સાબિત થશે.