આ આંકડા આંતરરાષ્ટ્રીય ઊર્જા એજન્સી (International Energy Agency) દ્વારા ભલામણ કરાયેલ 90 દિવસના નેટ ઓઇલ ઈમ્પોર્ટ કવર (Net Oil Import Cover) કરતાં ઘણા ઓછા છે. હાલમાં, ભારતના સ્ટ્રેટેજિક પેટ્રોલિયમ રિઝર્વ (SPR) માં 5.33 મિલિયન મેટ્રિક ટન ક્રૂડ ઓઇલનો ભંડાર છે, જે સંપૂર્ણ ક્ષમતા પર લગભગ 9.5 દિવસનો પુરવઠો આપી શકે છે. જો આમાં કોમર્શિયલ સ્ટોક (Commercial Stock) ઉમેરવામાં આવે, તો કુલ ભંડાર લગભગ 74 દિવસ ચાલી શકે છે. જોકે, આ જાપાન જેવા દેશો (જે 254 દિવસનો ભંડાર ધરાવે છે) કરતાં ઘણું ઓછું છે. પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલી ભૌગોલિક રાજકીય અસ્થિરતા આ મર્યાદિત ભંડારની નબળાઈને સ્પષ્ટપણે ઉજાગર કરે છે, જેનાથી ભારત ભાવ વધઘટ અને પુરવઠા સાંકળમાં વિક્ષેપ (Supply Chain Disruptions) જેવા જોખમો સામે સંવેદનશીલ બની ગયું છે.
PNGRB સેક્રેટરી અંજન કુમાર મિશ્રાએ જણાવ્યું છે કે પશ્ચિમ એશિયાની કટોકટી ભારતને અસર કરી રહી છે, પરંતુ સરકાર પરિસ્થિતિ પર સતત નજર રાખી રહી છે અને જરૂરી પગલાં લઈ રહી છે. હાલમાં કોઈ ફોસિલ ફ્યુઅલ (Fossil Fuel) ની અછત નથી. ભારતની મુખ્ય વ્યૂહરચના ક્રૂડ ઓઇલના સ્ત્રોતોનું વૈવિધ્યકરણ (Diversification) કરવાની છે. પરંપરાગત રીતે પશ્ચિમ એશિયા પર નિર્ભર રહેતું ભારત હવે રશિયા અને વેનેઝુએલા જેવા દેશોમાંથી પણ આયાત કરી રહ્યું છે. આ ઉપરાંત, મોઝામ્બિક, અંગોલા, આર્જેન્ટિના, બ્રાઝિલ અને કેનેડા જેવા દેશોમાંથી પણ પુરવઠો મેળવવાની શક્યતાઓ ચકાસવામાં આવી રહી છે. 2022 પછી રશિયન ક્રૂડનો હિસ્સો નોંધપાત્ર રીતે વધ્યો હતો, પરંતુ હવે એકંદરે નિર્ભરતા ઘટાડવા માટે તેનું સંચાલન કરવામાં આવી રહ્યું છે. આ વૈવિધ્યકરણ વ્યૂહરચના કોઈપણ એક પ્રદેશ પર નિર્ભરતાના જોખમને ઘટાડવામાં મદદ કરે છે, ખાસ કરીને હોર્મુઝની ખાડી (Strait of Hormuz) જેવા મહત્વપૂર્ણ માર્ગો પરથી પસાર થતા પરિવહન માટે.
ભારત તેની લગભગ 88-89% ઊર્જા જરૂરિયાતો માટે આયાતી ક્રૂડ ઓઇલ પર નિર્ભર છે, જે મોટી મેક્રોઇકોનોમિક (Macroeconomic) નબળાઈ ઊભી કરે છે. અર્થશાસ્ત્રીઓ ચેતવણી આપે છે કે વૈશ્વિક તેલના ભાવમાં સતત વધારો, ખાસ કરીને $100 પ્રતિ બેરલથી ઉપર, ગંભીર જોખમો ઊભા કરી શકે છે. પ્રતિ બેરલ $10 નો વધારો ભારતના કરન્ટ એકાઉન્ટ ડેફિસિટ (CAD) ને 0.3-0.4% સુધી વધારી શકે છે અને મોંઘવારી (Inflation) માં 0.35-0.6% નો વધારો કરી શકે છે. ઊંચા તેલના ભાવના લાંબા ગાળાને કારણે GDP ગ્રોથ 7% થી ઘટીને લગભગ 6.5% થઈ શકે છે. આ પરિસ્થિતિ ભારતીય રૂપિયા (Indian Rupee) પર પણ દબાણ વધારે છે, કારણ કે ઊંચા આયાત ખર્ચથી વિદેશી ચલણ (Foreign Currency) ની માંગ વધે છે. SPR ની મર્યાદિત ક્ષમતાનો અર્થ એ છે કે ભારત તાત્કાલિક મોંઘવારીના આંચકા અને સંભવિત પુરવઠામાં વિક્ષેપ માટે સીધું જ સંવેદનશીલ છે. હોર્મુઝની ખાડી જેવા મુખ્ય શિપિંગ રૂટમાં વિક્ષેપ આ જોખમોને વધુ વધારે છે. મોટી માત્રામાં ભંડાર ધરાવતા દેશોથી વિપરીત, ભારતનો ટૂંકા ગાળાનો બફર એક સતત વ્યૂહાત્મક નબળાઈ દર્શાવે છે.
આ પડકારોનો સામનો કરવા માટે, ભારત તેની ઊર્જા સુરક્ષા પહેલને વેગ આપી રહ્યું છે. સરકારે SPR ના ફેઝ II વિસ્તરણને મંજૂરી આપી દીધી છે, જેમાં ચંદીખોલ ખાતે નવી સાઇટ્સ અને પાડુર ખાતે વિસ્તૃત સુવિધા દ્વારા 6.5 મિલિયન ટન સ્ટોરેજ ક્ષમતા ઉમેરવામાં આવશે. આ સાથે, ભારત વ્યૂહાત્મક રીતે વૈકલ્પિક અને સ્વચ્છ ઊર્જા સ્ત્રોતો (Alternative and Cleaner Energy Sources) તરફ આગળ વધી રહ્યું છે. લાંબા ગાળે આયાતી ફોસિલ ફ્યુઅલ પરની નિર્ભરતા ઘટાડવા માટે ગ્રીન હાઇડ્રોજન (Green Hydrogen) અને કાર્બન કેપ્ચર, યુટિલાઇઝેશન અને સ્ટોરેજ (CCUS) જેવી અદ્યતન સ્વચ્છ ઊર્જા ટેકનોલોજીમાં રોકાણને પ્રાથમિકતા આપવામાં આવી રહી છે. ઊર્જા સ્ત્રોતોનું વૈવિધ્યકરણ અને સ્થાનિક ઉત્પાદનમાં વધારો, ભલે ધીમે ધીમે, ભારતની અર્થવ્યવસ્થાને વૈશ્વિક ઊર્જા બજારની અસ્થિરતા અને ભૌગોલિક રાજકીય અનિશ્ચિતતાઓથી બચાવવા માટે ચાવીરૂપ છે.