ભારતે ગોલ્ડ રિફાઈનિંગ ક્ષમતા વધારીને **1,800 ટન** કરી છે, પરંતુ વાસ્તવિક પ્રોસેસિંગ માત્ર **293 ટન** પર અટવાયેલું છે. સખત નિયમો અને ઈમ્પોર્ટ ડ્યુટીમાં ફેરફારને કારણે આ ઉદ્યોગ સંઘર્ષ કરી રહ્યો છે.
ભારતે છેલ્લા એક દાયકામાં ગોલ્ડ રિફાઈનિંગ માટે વર્લ્ડ-ક્લાસ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર બનાવ્યું છે, પરંતુ આ ક્ષેત્ર ગંભીર સંકટનો સામનો કરી રહ્યું છે. 2013માં ક્ષમતા માત્ર 300 ટન હતી, જે વધીને 2021 સુધીમાં 1,800 ટન પર પહોંચી છે. જોકે, આ આંકડાઓની સામે વાસ્તવિક પ્રોસેસિંગ આંકડો માત્ર 293 ટન છે, જે દર્શાવે છે કે ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર હોવા છતાં યોગ્ય નીતિઓના અભાવે ક્ષમતાનો પૂરો ઉપયોગ થઈ રહ્યો નથી.
સર્ટિફિકેશન અને સપ્લાય ચેઈનનો અભાવ
ભારતીય રિફાઈનર્સ માટે સૌથી મોટો પડકાર ઈન્ટરનેશનલ સર્ટિફિકેશનનો છે. વૈશ્વિક વેપાર માટે LBMA (London Bullion Market Association) નું સર્ટિફિકેશન અનિવાર્ય છે, જે હાલમાં ભારતમાં માત્ર MMTC-PAMP પાસે જ છે. તેની સામે ચીન પાસે 16 અને જાપાન પાસે 11 માન્ય રિફાઈનર્સ છે. IIM અમદાવાદના સંશોધન મુજબ, ભારતીય કંપનીઓ સપ્લાય-ચેઈન ટ્રેસેબિલિટી અને એન્ટી-મની લોન્ડરિંગ પ્રોટોકોલ્સ જેવી કડક શરતો પૂરી કરવામાં પાછળ રહી જાય છે.
વેપાર નીતિઓની અસર
અસ્થિર ટ્રેડ પોલિસીને કારણે ઉદ્યોગની કાર્યક્ષમતા પર માઠી અસર પડી છે. નાણાકીય વર્ષ 2025–26માં ગોલ્ડ એક્સપોર્ટમાં 73.5% નો મોટો ઘટાડો નોંધાયો છે. ઈમ્પોર્ટ ડ્યુટીમાં વારંવારના ફેરફારોને કારણે રિફાઈનર્સને વર્કિંગ કેપિટલ મેનેજમેન્ટમાં મુશ્કેલી પડે છે, જેનાથી સત્તાવાર રિફાઈનર્સ સ્મગલિંગ કે અનૌપચારિક વેપાર સામે સ્પર્ધા કરી શકતા નથી.
IIBX ની વ્યૂહાત્મક ભૂમિકા
ગિફ્ટ સિટી (GIFT City) ખાતે આવેલ India International Bullion Exchange (IIBX) આ સેક્ટર માટે આશાનું કિરણ છે. અત્યારે તે મુખ્યત્વે આયાત પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે, પરંતુ ભારતને 2030 સુધીમાં ગ્લોબલ બુલિયન હબ બનાવવા માટે તેને બે-તરફી ગેટવે તરીકે વિકસાવવું જરૂરી છે. જો નીતિ નિર્ધારકો સ્થાનિક નિયમોને વૈશ્વિક ધોરણો સાથે જોડે અને ડ્યુટીમાં સ્થિરતા લાવે, તો જ આ મોટી રિફાઈનિંગ ક્ષમતાનો ઉત્પાદક ઉપયોગ શક્ય બનશે.