Whalesbook
તણાવ વચ્ચે પણ Hormuz Strait માંથી સુરક્ષિત પસાર
ભારતીય ધ્વજ ધરાવતા LPG કેરિયર જહાજો Green Sanvi અને MT Jag Vasant એ પશ્ચિમ એશિયામાં વધતા ભૌગોલિક રાજકીય તણાવ અને દરિયાઈ નાકાબંધીને પાર કરીને Hormuz Strait માંથી સફળતાપૂર્વક પસાર થયા છે. Green Sanvi લગભગ 46,650 મેટ્રિક ટન LPG અને MT Jag Vasant લગભગ 47,000 મેટ્રિક ટન LPG લઈ રહ્યા હતા. આ માર્ગ વૈશ્વિક ઊર્જા પ્રવાહ માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે, જેમાંથી વૈશ્વિક તેલનો લગભગ એક-પંચમાંશ (one-fifth) અને LNG નો મોટો હિસ્સો પસાર થાય છે. ભારત તેની 88% થી વધુ ક્રૂડ ઓઈલ અને 60% LPG આયાત પર નિર્ભર છે, તેથી આ માર્ગો રાષ્ટ્રીય ઊર્જા સુરક્ષા માટે અનિવાર્ય છે. ભારતીય નૌકાદળ દ્વારા સ્ટેન્ડબાય પર યુદ્ધ જહાજો અને રાજદ્વારી પ્રયાસો સુરક્ષિત માર્ગ સુનિશ્ચિત કરી રહ્યા છે.
ભારત માટે Hormuz: ઊર્જા આયાતની જીવાદોરી
Hormuz Strait વૈશ્વિક શિપિંગનો એક નિર્ણાયક માર્ગ છે, જ્યાંથી ભારતની લગભગ 90% LPG આયાત અને તેના ક્રૂડ ઓઈલનો મોટો હિસ્સો પસાર થાય છે. ગ્રીન સાંવી શુક્રવારે રાત્રે અને MT Jag Vasant, જે 28 માર્ચ ના રોજ ગુજરાતના વાડિનાર ટર્મિનલ પર પહોંચ્યું હતું, તેની સફળ યાત્રાઓ પ્રાદેશિક અસ્થિરતા વચ્ચે સ્થિતિસ્થાપકતા દર્શાવે છે. આ યાત્રાઓ ત્યારે નોંધપાત્ર છે જ્યારે ભૌગોલિક રાજકીય અસ્થિરતાએ તેલના ભાવને $100 પ્રતિ બેરલથી ઉપર ધકેલી દીધો છે, જે ફુગાવા અને ભારતના વેપાર ખાધમાં વધારો કરે છે.
યુદ્ધ જોખમ વીમો અને નૂર ખર્ચમાં ઉછાળો
પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષે દરિયાઈ વેપારને નોંધપાત્ર રીતે અસર કરી છે. Hormuz Strait માં જહાજો માટે યુદ્ધ જોખમ વીમા પ્રીમિયમ (War Risk Insurance Premiums) આકાશી સપાટીએ પહોંચી ગયા છે, જે અંદાજે જહાજની કિંમતના 5% અથવા $100 મિલિયનના ટેન્કર માટે લગભગ $5 મિલિયન જેટલા થાય છે. આ સામાન્ય સમય કરતાં તીવ્ર વધારો છે અને વધતા જોખમોનો સંકેત આપે છે. ઊંચા વીમા ખર્ચ, સંભવિત રિ-રૂટિંગ અને લાંબા ટ્રાન્ઝિટ સમય સાથે, સીધા નૂર દરોમાં (Freight Rates) વધારો કરે છે. પર્સિયન ગલ્ફમાંથી ક્રૂડ અને પ્રોડક્ટ ટેન્કરના દરો નોંધપાત્ર રીતે વધ્યા છે. આ ઊંચા ખર્ચનો બોજ આખરે ભારતની આયાત બિલ અને ઘરેલું ફુગાવા પર પડે છે.
ભારતીય નૌકાદળની સુરક્ષિત માર્ગમાં ભૂમિકા
પ્રાદેશિક અસ્થિરતા સામે ભારતના પ્રતિભાવમાં રાજદ્વારી અને સૈન્ય કાર્યવાહી બંનેનો સમાવેશ થાય છે. ભારતીય નૌકાદળ દ્વારા યુદ્ધ જહાજો સ્ટેન્ડબાય પર રાખવામાં આવ્યા છે અને ઓપરેશન ઉર્જા સુરક્ષા (Operation Urja Suraksha) સહિત રક્ષણાત્મક પગલાં લેવામાં આવી રહ્યા છે. સરકારી અધિકારીઓ પર્સિયન ગલ્ફમાં લગભગ 485 ભારતીય ખલાસીઓની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા માટે વિદેશ મંત્રાલય અને અન્ય દરિયાઈ જૂથો સાથે નજીકથી સંકલન કરી રહ્યા છે. Green Sanvi અને MT Jag Vasant જેવા જહાજોની સફળ યાત્રાઓ આ સંકલિત પ્રયાસોની સફળતા દર્શાવે છે.
ભારતની ઊર્જા પુરવઠા સામેના અંતર્ગત જોખમો
સફળ યાત્રાઓ છતાં, અંતર્ગત નબળાઈઓ નોંધપાત્ર છે. પશ્ચિમ એશિયાઈ ઊર્જા સ્ત્રોતો પર ભારતની ભારે નિર્ભરતા સતત જોખમ ઊભું કરે છે. Hormuz માં કોઈપણ વિક્ષેપ સપ્લાય ચેઇનને ગંભીર રીતે અસર કરી શકે છે, જેના કારણે LPG ની અછત સર્જાઈ શકે છે. આર્થિક પરિણામો ગંભીર હોઈ શકે છે: ઊંચા તેલના ભાવ ચલણના અવમૂલ્યન, વિસ્તૃત ચાલુ ખાતાની ખાધ અને ધીમી GDP વૃદ્ધિનું જોખમ ધરાવે છે. ઇન્ટરનેશનલ એનર્જી એજન્સી (IEA) એ ભારતની ઉચ્ચ નિર્ભરતા અને લાંબા ગાળાના LPG અનામતનો અભાવ ચિંતાનો વિષય ગણાવ્યો છે.
ભારતની ઊર્જા સુરક્ષા માટે ભવિષ્યની વ્યૂહરચના
LPG અને રસાયણો માટે વધતા વેપાર અને સંકલિત લોજિસ્ટિક્સ દ્વારા સંચાલિત ભારતનું દરિયાઈ લોજિસ્ટિક્સ ક્ષેત્ર વૃદ્ધિ માટે તૈયાર છે. જોકે, વર્તમાન ભૌગોલિક રાજકીય વાતાવરણ નોંધપાત્ર અનિશ્ચિતતા ઉમેરે છે. Green Sanvi અને MT Jag Vasant જેવા જહાજોની સુરક્ષિત યાત્રાઓ દરિયાઈ સુરક્ષા અને રાષ્ટ્રીય ઊર્જા વૈવિધ્યકરણના મહત્વ પર પ્રકાશ પાડે છે. લાંબા ગાળાની વ્યૂહરચનાઓમાં ઊર્જા અનામતનું નિર્માણ, વૈકલ્પિક પુરવઠા માર્ગો શોધવા અને નવીનીકરણીય ઊર્જાને પ્રોત્સાહન આપવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું જોઈએ જેથી વધુ સ્થિતિસ્થાપક ઊર્જા પ્રણાલી બનાવી શકાય.