ભારત હવે અમેરિકાથી લિક્વિફાઇડ પેટ્રોલિયમ ગેસ (LPG) ની આયાત બમણી કરવાની યોજના ધરાવે છે. આ પગલું ગલ્ફ દેશો પરની ઉર્જા નિર્ભરતા ઘટાડવા અને મધ્ય પૂર્વમાં સપ્લાયની અનિશ્ચિતતાને પહોંચી વળવા માટે લેવાયું છે. યુએસથી LPGની આયાત ફેબ્રુઆરીથી **145%** વધી છે, અને હવે ભારત **30-દિવસનો** વ્યૂહાત્મક LPG રિઝર્વ બનાવવાનું લક્ષ્ય રાખી રહ્યું છે.
ગલ્ફ પર નિર્ભરતા ઘટાડવાની રણનીતિ
ભારત તેની ઉર્જા આયાતનાં માર્ગોમાં મોટા ફેરફારો કરી રહ્યું છે. દેશ અમેરિકાથી લિક્વિફાઇડ પેટ્રોલિયમ ગેસ (LPG) ની આયાત લગભગ બમણી કરવા માંગે છે. આ નિર્ણય મધ્ય પૂર્વમાં સપ્લાય ચેઇનમાં વધી રહેલી અનિશ્ચિતતાઓને કારણે લેવાયો છે. ગલ્ફ ક્ષેત્રમાં ભૌગોલિક રાજકીય તણાવ અને હોર્મુઝની ખાડી નજીક નિયમિત અવરોધોને કારણે આ પગલું ભરવામાં આવી રહ્યું છે.
યુએસ LPG આયાતમાં વધારો
હાલમાં, ભારતીય ઓઇલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ (OMCs) દર વર્ષે અમેરિકાથી લગભગ 2.2 મિલિયન ટન LPG ની આયાત કરે છે. આ યોજના હેઠળ, આ આંકડો નોંધપાત્ર રીતે વધી શકે છે. નવેમ્બર 2025 માં થયેલા એક વર્ષના કરાર હેઠળ, દેશની કુલ વાર્ષિક જરૂરિયાતનો લગભગ 10% હિસ્સો યુએસએથી આવે છે. આ વોલ્યુમ વધારીને, ભારત UAE, સાઉદી અરેબિયા અને કતાર જેવા પરંપરાગત સપ્લાયર્સ પરની તેની નિર્ભરતાના જોખમોને ઓછું કરવા માંગે છે.
એનાલિટિક્સ ફર્મ Kpler ના ડેટા અનુસાર, આ સંક્રમણ ઝડપથી થઈ રહ્યું છે. જ્યાં 2025 માં યુએસએ ભારતના કુલ LPG આયાતમાં 8% કરતાં ઓછો હિસ્સો ધરાવતું હતું, તે માર્ચ 2026 સુધીમાં વધીને 37% અને જૂન 2026 સુધીમાં આશરે 65% થઈ ગયું. આ તીવ્ર વધારો તે જ સમયગાળા દરમિયાન ગલ્ફ દેશોમાંથી આયાત વોલ્યુમમાં ઘટાડો દર્શાવે છે.
વ્યૂહાત્મક રિઝર્વ અને ઓપરેશનલ ખર્ચ
તાત્કાલિક પુરવઠાની જરૂરિયાતો ઉપરાંત, પેટ્રોલિયમ મંત્રાલયે ઓઇલ માર્કેટિંગ કંપનીઓને LPG નો 30-દિવસનો વ્યૂહાત્મક રિઝર્વ સ્થાપિત કરવાનો આદેશ આપ્યો છે. આ નવો બફર હાલના 45-દિવસના રોલિંગ ઇન્વેન્ટરી ઉપરાંત રહેશે. આ પહેલ રાષ્ટ્રીય ઉર્જા સુરક્ષાને મજબૂત બનાવે છે, પરંતુ તે લોજિસ્ટિકલ જટિલતાઓ પણ ઊભી કરે છે. યુએસએથી LPG મોકલવામાં મધ્ય પૂર્વના માર્ગોની તુલનામાં નોંધપાત્ર રીતે વધુ સમય લાગે છે, જેના કારણે નૂર ખર્ચ (freight costs) અને આયાતકારો માટે કાર્યકારી મૂડી ચક્ર (working capital cycles) માં વધારો થાય છે.
રોકાણકારો માટે મહત્વના મુદ્દા
રોકાણકારો અને બજાર નિરીક્ષકો માટે, આ ફેરફારની અસર જાહેર ક્ષેત્રની ઓઇલ માર્કેટિંગ કંપનીઓના નાણાકીય સ્વાસ્થ્યમાં દેખાશે. યુએસએથી લાંબા અંતરના શિપમેન્ટ સાથે સંકળાયેલા વધેલા પ્રાપ્તિ ખર્ચ (procurement costs) ને આ કંપનીઓ કેવી રીતે સંચાલિત કરે છે તે મુખ્ય પરિબળ છે. આ કંપનીઓના નફાના માર્જિન પર વૈશ્વિક કોમોડિટી ભાવની અસ્થિરતા અને સરકાર દ્વારા રિટેલ કિંમત નિર્ધારણનો અભિગમ ઘણીવાર અસર કરે છે. જો ઊંચા આયાત ખર્ચ ગ્રાહકો પર સંપૂર્ણપણે પસાર કરી શકાતા નથી, તો તે તેમની કમાણી પર દબાણ લાવી શકે છે. વધુમાં, ફરજિયાત 30-દિવસના વ્યૂહાત્મક રિઝર્વને કંપનીઓ કેટલી ઝડપથી બનાવી શકે છે તે તેમની ભવિષ્યની મૂડી ફાળવણી (capital allocation) અને ઇન્વેન્ટરી મેનેજમેન્ટ વ્યૂહરચનાઓને સમજવા માટે એક મહત્વપૂર્ણ અપડેટ હશે.