ભારતીય ખાંડ ઉદ્યોગ માટે ૨૦૨૬-૨૭ ની સિઝન પડકારજનક સાબિત થઈ શકે છે. ૨૯ થી ૩૧ મિલિયન ટન ઉત્પાદનનો અંદાજ છે, પરંતુ સરકારી નીતિઓ અને હવામાનના ફેરફારોને કારણે મિલોના માર્જિન પર દબાણ વધ્યું છે.
૨૦૨૬-૨૭ ની ખાંડ પિલાણની સિઝન નજીક છે, જેમાં મહારાષ્ટ્રમાં ૧૫ ઓક્ટોબરથી કામગીરી શરૂ થવાની છે. ભારતનો ખાંડ ઉદ્યોગ હાલમાં સપ્લાયની ગંભીર અછતનો સામનો કરી રહ્યો છે. પ્રારંભિક અંદાજો મુજબ, કુલ ખાંડ ઉત્પાદન ૨૯ મિલિયન થી ૩૧ મિલિયન ટન ની વચ્ચે રહેવાની શક્યતા છે. 'એલ નિનો' (El Niño) ની અસરને કારણે સૂકા વાતાવરણથી પાકના વિકાસમાં અવરોધ આવ્યો છે, જેનાથી શેરડીના ઉત્પાદન અને તેની ગુણવત્તા બંને પર અસર પડી છે.
નાણાકીય દબાણ (Cost-Price Squeeze)
ખાંડ મિલો હાલમાં આર્થિક રીતે કફોડી સ્થિતિમાં છે. સરકારે શેરડીનો વાજબી અને વળતરદાયક ભાવ (FRP) ₹૩૬૫ પ્રતિ ક્વિન્ટલ નક્કી કર્યો છે, જે મિલોએ ખેડૂતોને ચૂકવવો અનિવાર્ય છે. તેની સામે ખાંડનો લઘુત્તમ વેચાણ ભાવ (MSP) ૨૦૧૯ થી ₹૩૧ પ્રતિ કિલો પર સ્થિર છે. વધતા જતા ખર્ચ અને સીમિત વેચાણ ભાવ વચ્ચેના આ તફાવતને કારણે મિલોના નફાના માર્જિન પર ભારે દબાણ છે. વધુ દેવું ધરાવતી કંપનીઓ માટે રોકડ પ્રવાહ જાળવી રાખવો અત્યંત જટિલ બની ગયો છે.
ઇથેનોલ પોલિસીમાં મોટો ફેરફાર
આ સિઝનમાં ઇથેનોલ ઉત્પાદન અંગે સરકારનો અભિગમ ઉદ્યોગ માટે સૌથી મહત્વપૂર્ણ છે. દેશી વપરાશ માટે પૂરતી ખાંડ ઉપલબ્ધ રહે તે માટે, સરકાર શેરડીના રસ અને બી-હેવી મોલાસીસ (B-heavy molasses) ના ઇથેનોલ મિશ્રણ પર પ્રતિબંધ મૂકે તેવી શક્યતા છે. આ ૨૦ ટકા ઇથેનોલ મિશ્રણના લક્ષ્યને પ્રાપ્ત કરવા માટે હવે ઉદ્યોગ મકાઈ અને ચોખા જેવા અનાજ આધારિત કાચા માલ તરફ વળી રહ્યો છે. આ ફેરફાર તે ઇન્ટિગ્રેટેડ સુગર મિલોના બિઝનેસ મોડલને અસર કરી રહ્યો છે જેમણે અગાઉ શેરડીમાંથી ઇથેનોલ બનાવવા માટે મોટું રોકાણ કર્યું હતું.
સરકારી હસ્તક્ષેપ અને બજાર પર અસર
રિટેલ ભાવમાં થતી વધઘટને અંકુશમાં રાખવા માટે સરકારે બજારમાં અનેક પગલાં લીધાં છે, જેમાં ડ્યુટી-ફ્રી કાચી ખાંડની આયાત અને ડીલરો પર સખત સ્ટોક લિમિટનો સમાવેશ થાય છે. આ નીતિઓ ગ્રાહકો માટે ભાવ નિયંત્રણ કરવામાં મદદરૂપ છે, પરંતુ મિલોને બજાર આધારિત કિંમતોનો લાભ લેતા અટકાવે છે. આગામી સમયમાં, સરકારની ઇથેનોલ ડાયવર્ઝન અંગેની સૂચનાઓ અને ખાંડની રિકવરી રેટ આ સેક્ટરના ભવિષ્ય માટે સૌથી મહત્વના ફેક્ટર રહેશે.