આફ્રિકન દેશોમાં ખાદ્ય સુરક્ષા માટે ભારતીય ચોખાની માંગમાં મોટો ઉછાળો આવ્યો છે. વર્ષ 2026માં વૈશ્વિક પ્રોડક્શનમાં **9%** ઘટાડાની આગાહી વચ્ચે ભારત પાસે **27 મિલિયન ટન** વધારાનો સ્ટોક હોવા છતાં, અનિયમિત ચોમાસાને કારણે સ્થાનિક ઉત્પાદન સામે જોખમ છે, જેનાથી નિકાસના ભાવ એક વર્ષની ઊંચી સપાટીએ પહોંચ્યા છે.
વૈશ્વિક બજારમાં ચોખાની અછત વર્તાઈ રહી છે. વર્ષ 2026-27 દરમિયાન વૈશ્વિક ઉત્પાદનમાં 9% ઘટાડો થવાની સંભાવના છે, જ્યારે માંગમાં 14% વધારો થવાનો અંદાજ છે. આ સ્થિતિમાં આફ્રિકન દેશો ભારત તરફ નજર દોડાવી રહ્યા છે, જેના કારણે 5% બ્રોકન પાર્બોઈલ્ડ રાઈસના ભાવ વધીને $378 થી $384 પ્રતિ ટન સુધી પહોંચ્યા છે.
સ્થાનિક ઉત્પાદન અને મોસમી દબાણ
ભારત વિશ્વમાં ચોખાનો સૌથી મોટો નિકાસકાર દેશ છે, પરંતુ અહીં પણ પડકારો ઓછા નથી. અનિયમિત ચોમાસાને કારણે દેશમાં વરસાદમાં 15% ની ઘટ જોવા મળી છે, જેનાથી ચોખાના ઉત્પાદનમાં અંદાજે 6.5% એટલે કે 10 મિલિયન ટન જેટલો ઘટાડો થઈ શકે છે. આંધ્રપ્રદેશ અને તેલંગાણા જેવા મુખ્ય રાજ્યોમાં પાણીની અછત રવિ પાકને અસર કરી શકે છે. જોકે, ફૂડ કોર્પોરેશન ઓફ ઈન્ડિયા (FCI) પાસે જરૂરી બફર નોર્મ્સ કરતા 27 મિલિયન ટનનો વધારાનો સ્ટોક હોવાથી ભારત અત્યારે આરામદાયક સ્થિતિમાં છે.
લોજિસ્ટિક્સ અને નિકાસ ડાયનેમિક્સ
માત્ર ઉત્પાદન જ નહીં, પરંતુ મધ્ય પૂર્વમાં ભૌગોલિક તણાવને કારણે શિપિંગના ખર્ચમાં પણ મોટો વધારો થયો છે. KRBL, LT Foods અને Chaman Lal Setia જેવી કંપનીઓ માટે આ સ્થિતિ બેધારી તલવાર જેવી છે. જ્યાં એક તરફ વૈશ્વિક ભાવ વધવાથી નિકાસકારોને વધુ રિયલાઈઝેશન મળે છે, તો બીજી તરફ જો સોના મસૂરી કે સ્વર્ણા મસૂરી જેવા ચોખાના સ્થાનિક ભાવ ખૂબ વધે, તો સરકાર ફુગાવાને નિયંત્રિત કરવા માટે નિકાસ પર પ્રતિબંધ મૂકી શકે છે. રોકાણકારોએ સરકારી નીતિઓ પર ચાંપતી નજર રાખવી અનિવાર્ય છે.
રોકાણકારો માટે મહત્વના ફેક્ટર્સ
આગામી સમયમાં રવિ પાક પર ચોમાસાની અસર અને સરકારનો નિકાસ ક્વોટા પરનો નિર્ણય સૌથી મહત્વના રહેશે. એલ નીનો (El Niño) ની અસર 2027 ની શરૂઆત સુધી રહેવાની શક્યતા છે, જે હવામાનમાં અનિશ્ચિતતા પેદા કરી શકે છે. ઓક્ટોબરના અંતમાં યોજાનારી 'Bharat International Rice Conference' માં આ સેક્ટરની મોટી કંપનીઓ તરફથી સપ્લાય ચેઈન અને નિયમનકારી પડકારો વિશે મહત્વની કોમેન્ટ્રી મળી શકે છે.