ભારતના પેટ્રોલિયમ પ્રોડક્ટ્સના એક્સપોર્ટે FY27ના બીજા ક્વાર્ટરમાં **12-ક્વાર્ટર**ની ઉંચાઈ નોંધાવી છે. ગ્લોબલ લેવલે ડીઝલની અછતને કારણે થયેલા આ ઉછાળાએ ભારતની ટ્રેડ બેલેન્સને મોટો ટેકો આપ્યો છે, કારણ કે તેણે ક્રૂડ ઓઈલ ઈમ્પોર્ટના ખર્ચના લગભગ **એક-તૃતીયાંશ** હિસ્સાને સરભર કરી દીધો છે.
નાણાકીય વર્ષ 2027ના જુલાઈ-સપ્ટેમ્બર ગાળામાં ભારતે રિફાઈન્ડ પેટ્રોલિયમ પ્રોડક્ટ્સના એક્સપોર્ટમાં રેકોર્ડબ્રેક પ્રદર્શન કર્યું છે. Petroleum Planning and Analysis Cell ના ડેટા મુજબ, કુલ એક્સપોર્ટ વેલ્યુમાં આ પ્રોડક્ટ્સનો હિસ્સો 11.2% રહ્યો છે. ભારતીય રિફાઇનર્સે આ દરમિયાન 15.1 મિલિયન ટન ઈંધણ, જેમાં મુખ્યત્વે ડીઝલ અને જેટ ફ્યુઅલનો સમાવેશ થાય છે, વિદેશી માર્કેટમાં મોકલ્યું હતું.
એક્સપોર્ટમાં આ તેજી પાછળનું કારણ
દુનિયાભરમાં ડીઝલ અને જેટ ફ્યુઅલ જેવા મિડલ ડિસ્ટિલેટ્સની તીવ્ર અછત આ તેજીનું મુખ્ય કારણ છે. રેડ સી (Red Sea) માં ચાલી રહેલી શિપિંગ સમસ્યાઓ, રશિયામાં રિફાઇનરી ખોરવાવી અને ચીન દ્વારા આઉટપુટ મેનેજમેન્ટને કારણે ગ્લોબલ માર્કેટમાંથી અંદાજે 8 મિલિયન બેરલ પ્રતિ દિવસની રિફાઇનિંગ ક્ષમતા ઘટી ગઈ છે. આના પરિણામે સિંગાપોર અને યુરોપ જેવા હબમાં ભાવ ઐતિહાસિક સ્તરે પહોંચ્યા છે.
આર્થિક સ્થિતિ અને નફાનું સમીકરણ
ભારત માટે આ એક્સપોર્ટ બૂમ એક મજબૂત બફર સાબિત થયું છે. બીજા ક્વાર્ટરમાં ભારતે $14.8 અબજની એક્સપોર્ટ કમાણી કરી હતી, જેણે $47.4 અબજના ક્રૂડ અને પ્રોડક્ટ ઈમ્પોર્ટ બિલના લગભગ એક-તૃતીયાંશ ખર્ચને સરભર કર્યો હતો. રિફાઇનિંગ કંપનીઓ માટે ક્રૂડના ભાવ અને પ્રોડક્ટના ભાવ વચ્ચેનો તફાવત, જેને 'ક્રૅક સ્પ્રેડ' (Crack Spread) કહેવાય છે, તે વધતા નફાના માર્જિનમાં સુધારો જોવા મળ્યો છે.
રોકાણકારોએ રાખવી સાવચેતી
રોકાણકારોએ સમજવું જોઈએ કે આ કમાણી કાયમી નથી, પરંતુ ગ્લોબલ સપ્લાય ચેઈન ખોરવાવાને કારણે આવેલી અસ્થાયી સ્થિતિ છે. જો રિફાઇનરી કામગીરી સામાન્ય થઈ જાય અથવા શિપિંગ રૂટ્સ ખુલી જાય, તો આ માર્જિન ઘટી શકે છે. International Energy Agency (IEA) મુજબ, 2027ના અંત સુધી માર્કેટમાં વોલેટિલિટી રહી શકે છે. આગામી ક્વાર્ટર્સમાં રિફાઇનરી થ્રુપુટ અને ગ્લોબલ ડિમાન્ડ પર નજર રાખવી ખૂબ જરૂરી રહેશે.