Ministry of Mines એ ભારતના પ્રથમ મિનરલ એક્સચેન્જ માટે ટેન્ડર પ્રક્રિયા શરૂ કરી છે. આ પ્લેટફોર્મનો ઉદ્દેશ્ય આગામી FY28 સુધીમાં 5 મુખ્ય ખનિજોના પારદર્શક વેપાર માટે સેન્ટ્રલાઈઝ્ડ સિસ્ટમ ઉભી કરવાનો છે.
બિડિંગ અને શરતો
સરકારે 'Mineral Exchange Rules 2026' હેઠળ આ પ્રોજેક્ટ માટે અરજીઓ મંગાવી છે. રસ ધરાવતી કંપનીઓએ 2 નવેમ્બર, 2026 સુધીમાં અરજી કરવાની રહેશે. આ એક્સચેન્જ ચલાવવા માટે અરજદાર પાસે ઓછામાં ઓછી ₹50 કરોડની નેટ વર્થ હોવી જરૂરી છે.
આ એક્સચેન્જમાં શું ખાસ હશે?
શરૂઆતના તબક્કે, આ પ્લેટફોર્મ પર આયર્ન ઓર (Iron Ore), ક્રોમાઈટ (Chromite), બોક્સાઈટ (Bauxite), લાઈમસ્ટોન (Limestone) અને મેંગેનીઝ (Manganese) જેવા 5 મહત્વના ખનિજોનું ડિલિવરી-બેઝ્ડ ટ્રેડિંગ થશે. જોકે, કોલસો અને લિગ્નાઈટને હાલ પૂરતું આનાથી દૂર રાખવામાં આવ્યું છે. Indian Bureau of Mines આ આખા પ્રોજેક્ટનું નોડલ એજન્સી તરીકે સંચાલન કરશે.
માર્કેટમાં શું બદલાશે?
હાલમાં ખનિજોનો વેપાર છૂટોછવાયો છે, જેમાં ભાવ અને ક્વોલિટીને લઈને ઘણી અસ્પષ્ટતા રહે છે. આ સેન્ટ્રલાઈઝ્ડ પ્લેટફોર્મ આવવાથી સ્મોલ અને લાર્જ પ્લેયર્સને પારદર્શક ભાવ મળી રહેશે. Multi Commodity Exchange of India (MCX) એ પહેલેથી જ આ પ્રોજેક્ટમાં રસ દર્શાવ્યો છે, જે દર્શાવે છે કે ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર કંપનીઓ આમાં મોટી તકો જોઈ રહી છે.
સાવચેતી અને જોખમ
આ મોડેલની સફળતા તેનો ઉપયોગ કરનારાઓની સંખ્યા પર નિર્ભર છે. જો મોટા પ્રોડ્યુસર્સ આ પ્લેટફોર્મ પર નહીં જોડાય, તો લિક્વિડિટીનું સંકટ ઊભું થઈ શકે છે. ઉપરાંત, નવા નિયમો મુજબ, જે જૂના અનરજિસ્ટર્ડ એક્સચેન્જ ચાલે છે, તેમને પણ નવા પ્લેટફોર્મ શરૂ થયાના 6 મહિનાની અંદર કામગીરી બંધ કરવી પડશે.