Whalesbook
સરકારનો ભાવ નિયંત્રણનો પ્રયાસ
ડાયરેક્ટોરેટ જનરલ ઓફ ફોરેન ટ્રેડ (DGFT) દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલા આદેશ મુજબ, આ નીતિનો મુખ્ય ઉદ્દેશ દેશમાં ખાદ્ય પદાર્થોના ભાવને સ્થિર રાખવાનો છે, જે ખાસ કરીને ઘરગથ્થુ બજેટ પર અસર કરે છે.
આ પગલા દ્વારા, સરકાર Yellow Peas માટે મિનિમમ ઈમ્પોર્ટ પ્રાઈસ (Minimum Import Price - MIP) અને પોર્ટ પરના પ્રતિબંધો હટાવી રહી છે. આનાથી આયાત પ્રક્રિયા સરળ બનશે અને આયાત ખર્ચમાં ઘટાડો થશે. Urad Dal માટે પણ સમાન લાભો લંબાવવાથી સરકાર મહત્વપૂર્ણ ખાદ્ય પદાર્થોના ભાવમાં સ્થિરતા લાવવા પ્રતિબદ્ધ દેખાય છે.
ભારત દાળની જરૂરિયાતનો મોટો હિસ્સો આયાત કરે છે. સામાન્ય રીતે, દેશ પોતાની જરૂરિયાતનો 20% થી 30% હિસ્સો વિદેશથી આયાત કરે છે. વૈશ્વિક સ્તરે Yellow Peas ના ભાવ કેનેડા અને ઓસ્ટ્રેલિયા જેવા દેશોમાં ઉત્પાદનને કારણે સ્થિર રહ્યા છે. આ નીતિ મુખ્યત્વે ઘરેલું ભાવ નિયંત્રણ માટે છે, વૈશ્વિક અછતના પ્રતિભાવ રૂપે નથી.
ખેડૂતો અને આત્મનિર્ભરતા પર પ્રશ્નાર્થ
જોકે, આ નિર્ણય સ્થાનિક ખેડૂતો માટે ચિંતાનો વિષય બન્યો છે. ભૂતકાળમાં, સસ્તી ડ્યુટી-ફ્રી આયાતને કારણે ભારતીય ખેડૂતોને સ્પર્ધાત્મક દબાણનો સામનો કરવો પડ્યો છે. જ્યારે સસ્તા આયાતી દાળ બજારમાં આવે છે, ત્યારે સ્થાનિક ઉત્પાદકોને તેમના પાક માટે યોગ્ય ભાવ મેળવવામાં મુશ્કેલી પડે છે. આનાથી ખેડૂતો વધુ નફાકારક પાકો તરફ વળી શકે છે, જેનાથી સ્થાનિક ઉત્પાદન ઘટી શકે છે.
આ નીતિ 'આત્મનિર્ભર ભારત' અભિયાનના લક્ષ્યો સાથે વિરોધાભાસી હોવાનું કેટલાક નિષ્ણાતો માની રહ્યા છે. આયાતી દાળને સ્થાનિક દાળ કરતાં સસ્તું બનાવવાથી ભારતીય ખેડૂતોને પ્રોત્સાહન મળતું નથી. આ લાંબા ગાળે દેશને વિદેશી પુરવઠા પર વધુ નિર્ભર બનાવી શકે છે.
આયાત પર નિર્ભરતા વધવાથી ભારત વૈશ્વિક પુરવઠા શૃંખલામાં વિક્ષેપો અને ભાવની વધઘટ સામે વધુ સંવેદનશીલ બની શકે છે, જે ખાદ્ય સુરક્ષા માટે જોખમી બની શકે છે. સરકાર ટૂંકા ગાળામાં ગ્રાહકોની પોષણક્ષમતાને પ્રાધાન્ય આપી રહી છે, પરંતુ લાંબા ગાળે સ્થાનિક દાળ ક્ષેત્રના સ્વાસ્થ્ય અને વિકાસને ટેકો આપવાનું સંતુલન જાળવવું મહત્વપૂર્ણ રહેશે.