ભારતીય રિઝર્વ બેંકે છેલ્લા એક દાયકામાં ગોલ્ડ અને યુએસ ગવર્મેન્ટ બોન્ડ્સના હોલ્ડિંગ્સમાં નોંધપાત્ર વધારો કર્યો છે. અન્ય વૈશ્વિક અર્થતંત્રોની સરખામણીએ ભારતની આ રણનીતિ વિદેશી સંપત્તિઓને ડાયવર્સિફાઈ કરવાની દિશામાં એક મજબૂત પગલું માનવામાં આવે છે.
વિદેશી અનામતમાં મોટો ઉછાળો
ભારતે છેલ્લા ૧૦ વર્ષમાં પોતાની વિદેશી અનામત વધારવા માટે સ્પષ્ટ વ્યૂહરચના અપનાવી છે. જૂન ૨૦૧૬ થી જૂન ૨૦૨૬ વચ્ચેના આંકડા મુજબ, ભારતના યુએસ ટ્રેઝરી હોલ્ડિંગ્સમાં ૫૯% નો ઉછાળો જોવા મળ્યો છે, જે $૧૧૭.૨ અબજ થી વધીને $૧૮૬.૪ અબજ પર પહોંચ્યા છે. આ જ સમયગાળામાં, ગોલ્ડ રિઝર્વમાં પણ ૫૮% નો વધારો થયો છે, જે ૫૫૭.૭૭ ટન થી વધીને ૮૮૦.૫૧ ટન થયો છે.
વૈશ્વિક રણનીતિમાં તફાવત
ભારતની આ પોલિસી અન્ય દેશો કરતા અલગ છે. ચીને છેલ્લા એક દાયકામાં યુએસ ગવર્મેન્ટ બોન્ડ્સમાં લગભગ અડધો ઘટાડો કર્યો છે, જ્યારે ગોલ્ડમાં વધારો કર્યો છે. બીજી તરફ, યુનાઈટેડ કિંગડમ જેવા દેશોએ તેમના ગોલ્ડ રિઝર્વને સ્થિર રાખીને યુએસ ટ્રેઝરી હોલ્ડિંગ્સ વધારવા પર વધુ ભાર મૂક્યો છે.
આર્થિક સ્થિરતા માટે શા માટે જરૂરી?
રોકાણકારો માટે આ રિઝર્વ લેવલ ખૂબ મહત્વના છે કારણ કે તે સ્થૂળ આર્થિક સ્થિરતા (Macroeconomic stability) જાળવવામાં મદદ કરે છે. વિદેશી હૂંડિયામણની વધુ અનામત ભારતીય અર્થતંત્ર માટે બફર તરીકે કામ કરે છે, જે રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયાને રૂપિયાનું મૂલ્ય જાળવવામાં અને બાહ્ય આર્થિક આંચકાઓનો સામનો કરવામાં મદદ કરે છે. યુએસ બોન્ડ્સ અત્યંત લિક્વિડ હોવાથી તેને સરળતાથી રોકડમાં ફેરવી શકાય છે, જ્યારે સોનું કરન્સીમાં થતા ફેરફારો અને ફુગાવા સામે રક્ષણ પૂરું પાડે છે.
ટૂંકા ગાળાના ફેરફારો
લાંબા ગાળાના ટ્રેન્ડ છતાં, ટૂંકા ગાળામાં એડજસ્ટમેન્ટ્સ જોવા મળે છે. જૂન ૨૦૨૬ સુધીના એક વર્ષમાં, ભારતનું યુએસ ટ્રેઝરી હોલ્ડિંગ $૨૨૭.૪ અબજ થી ઘટીને $૧૮૬.૪ અબજ થયું છે, જ્યારે ગોલ્ડ રિઝર્વ લગભગ સ્થિર રહ્યું છે. આ દર્શાવે છે કે રિઝર્વ મેનેજમેન્ટ એ વૈશ્વિક વ્યાજ દરો અને બજારની સ્થિતિ મુજબ સતત ચાલતી પ્રક્રિયા છે.