ભારત સરકારના એક વર્કિંગ ગ્રુપે એલ્યુમિનિયમ સ્ક્રેપ પર લાગતી **2.5%** ની આયાત ડ્યુટી (Import Duty) હટાવવાની ભલામણ કરી છે. આ પગલું સ્થાનિક ઉત્પાદકોને ટેકો આપવા અને "ઈન્વર્ટેડ ડ્યુટી સ્ટ્રક્ચર" (Inverted Duty Structure) ની સમસ્યાને ઠીક કરવા માટે સૂચવવામાં આવ્યું છે. આ નિર્ણય નાના રિસાયકલર્સ અને મોટા રોલિંગ મિલ્સ માટે રાહતરૂપ બની શકે છે.
"ઈન્વર્ટેડ ડ્યુટી"નો માર?
આ ભલામણનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ભારતની સેકન્ડરી એલ્યુમિનિયમ ઉત્પાદકોની સ્પર્ધાત્મક સ્થિતિને મજબૂત કરવાનો છે. હાલમાં, સ્થાનિક ઉત્પાદકો આયાતી સ્ક્રેપ પર 2.5% ની ડ્યુટી ચૂકવે છે, જે તેમનો મુખ્ય કાચો માલ છે. બીજી તરફ, ફ્રી ટ્રેડ એગ્રીમેન્ટ (Free Trade Agreement) હેઠળ, ખાસ કરીને ASEAN દેશોમાંથી, તૈયાર એલ્યુમિનિયમ ઉત્પાદનો પર શૂન્ય અથવા ઘટાડેલી ડ્યુટી લાગુ પડે છે. આ પરિસ્થિતિ સ્થાનિક કંપનીઓ માટે ખર્ચાળ બની રહી છે.
સરકાર આ ડ્યુટી હટાવીને સ્થાનિક "વેલ્યુ-એડેડ મેન્યુફેક્ચરિંગ" (Value-Added Manufacturing) ને પ્રોત્સાહન આપવા માંગે છે. નોંધનીય છે કે એલ્યુમિનિયમ એકમાત્ર નોન-ફેરસ મેટલ (Non-ferrous Metal) છે જેના પર આવી આયાત ડ્યુટી લાગે છે. આ ફેરફાર એલ્યુમિનિયમની આયાત નીતિઓને અન્ય ઔદ્યોગિક ધાતુઓની નીતિઓ સાથે સુસંગત બનાવશે.
વૈશ્વિક ભાવ અને સપ્લાયનો પડકાર
સેકન્ડરી ઉત્પાદકો હાલમાં વૈશ્વિક બજારમાં વધઘટ કરતા ભાવનો સામનો કરી રહ્યા છે. લંડન મેટલ એક્સચેન્જ (LME) પર એલ્યુમિનિયમના ભાવ ₹2,300 થી ₹2,600 પ્રતિ ટન (Early 2024) થી વધીને $3,800 પ્રતિ ટન (Mid-2026) થી વધુ થઈ ગયા છે. આ 30% થી 35% નો વધારો નફાના માર્જિન પર દબાણ લાવી રહ્યો છે, ખાસ કરીને જે કંપનીઓ આયાતી કાચા માલ પર વધુ નિર્ભર છે.
ભારત તેની જરૂરિયાતના મોટાભાગના સ્ક્રેપ માટે આયાત પર નિર્ભર છે, જે વાર્ષિક 1.6 થી 1.8 મિલિયન ટનની આસપાસ રહે છે. આ વર્ષે આ આંકડો 2 મિલિયન ટન સુધી પહોંચવાની ધારણા છે. જોકે, યુ.એસ. અને યુરોપ જેવા પશ્ચિમી દેશો તેમના સ્થાનિક રિસાયક્લિંગ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહ્યા હોવાથી, નિકાસ માટે સ્ક્રેપની ઉપલબ્ધતા ઘટી રહી છે.
રોકાણકારો માટે શું મહત્વનું?
રોકાણકારોએ ફાઇનાન્સ મંત્રાલયના અંતિમ નિર્ણય પર નજર રાખવી પડશે. જો ડ્યુટી હટાવવામાં આવે તો, કંપનીઓ આ ખર્ચ ઘટાડાનો લાભ ગ્રાહકો સુધી પહોંચાડી શકે છે કે પછી આયાતી માલ સામે સ્પર્ધા જાળવી રાખવા માટે તેનો ઉપયોગ કરશે તે જોવું રહ્યું. વૈશ્વિક સ્તરે નીચા-કાર્બન અને રિસાયકલ કરેલા એલ્યુમિનિયમની માંગ વધી રહી છે, તેથી સરકાર ગુણવત્તા અને ટકાઉપણાના ધોરણો પણ રજૂ કરી શકે છે.