સોના-ચાંદીમાં તેજીનો તોફાન: યુએસ પોલિસી અનિશ્ચિતતા અને ભૂ-રાજકીય તણાવ બન્યા મુખ્ય કારણ!

પોલિસી ગરબડ અને તણાવ બન્યા તેજીના મુખ્ય વાહક

યુએસ ટ્રેડ પોલિસીમાં સતત રહેલી ગરબડ અને વિશ્વભરમાં વધી રહેલા ભૂ-રાજકીય તણાવના કારણે સોના અને ચાંદીના ભાવમાં જોરદાર તેજી જોવા મળી છે. રોકાણકારો હવે એવી સંપત્તિઓ તરફ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહ્યા છે જે આવા વૈશ્વિક અસ્થિરતાના સમયમાં સુરક્ષા પ્રદાન કરી શકે. આ તેજી માત્ર તાજા સમાચારોનો પ્રત્યાઘાત નથી, પરંતુ રોકાણકારો દ્વારા વૈશ્વિક અસ્થિરતા સામે હેજ (hedge) તરીકે જોવામાં આવતી સંપત્તિઓમાં પુનઃમૂલ્યાંકનનો સંકેત આપે છે. આ સ્થિતિમાં, સોનાના ભાવ 0.8% વધીને $5,143 પ્રતિ ઔંસ અને ચાંદીના ભાવ 2% ઉછળીને $86.24 સુધી પહોંચી ગયા.

યુએસની અનિશ્ચિત નીતિઓ અને વૈશ્વિક તણાવ

કીમતી ધાતુઓના ભાવમાં વૃદ્ધિનું મુખ્ય કારણ યુએસની ટ્રેડ પોલિસી અંગેની અસ્પષ્ટતા અને વધતા ભૂ-રાજકીય તણાવ છે. સુપ્રીમ કોર્ટના એક નિર્ણય બાદ, વહીવટીતંત્ર દ્વારા નવા ટેરિફ દરોની જાહેરાતોએ બજારમાં નોંધપાત્ર અનિશ્ચિતતા ઊભી કરી છે. વિશ્લેષકોના મતે, આ અણધાર્યું નીતિગત વાતાવરણ વૈશ્વિક વેપારના દૃષ્ટિકોણને ધૂંધળો બનાવે છે અને સોનાની હેજ તરીકેની માંગને વધારે છે. ડોલરના નબળા પડવાને કારણે યુએસ ડોલરમાં થતી કોમોડિટીઝ જેવી કે સોના વધુ આકર્ષક બન્યા છે, કારણ કે નબળો ડોલર સામાન્ય રીતે તેમને આંતરરાષ્ટ્રીય ખરીદદારો માટે સસ્તું બનાવે છે. મધ્ય પૂર્વમાં તણાવ અને રશિયા-યુક્રેન સંઘર્ષ જેવા ભૂ-રાજકીય જોખમોએ પણ કીમતી ધાતુઓમાં સુરક્ષિત રોકાણના પ્રવાહને વેગ આપ્યો છે. બ્રોકરેજી હાઉસિસ નોંધે છે કે આ પરિબળો, તેમજ લુનર ન્યૂ યર પછીની લિક્વિડિટી અને ઔદ્યોગિક માંગ, ખાસ કરીને ચાંદીને ટેકો આપી રહ્યા છે.

મોનેટરી પોલિસી અને ડોલરની ચાલ

યુએસના આર્થિક સંકેતો મિશ્ર રહ્યા છે. ડિસેમ્બર ક્વાર્ટરનો ગ્રોથ અપેક્ષા કરતાં ઓછો રહ્યો, જ્યારે કોર ઇન્ફ્લેશન (core inflation) અપેક્ષા કરતાં વધુ જોવા મળ્યું. આ વચ્ચે, ફેડરલ રિઝર્વ માટે ભવિષ્યનો માર્ગ જટિલ બન્યો છે. બજારની ગણતરીઓ સૂચવે છે કે જૂનમાં રેટ કટની સંભાવના ઘટીને લગભગ 52% થઈ ગઈ છે, જે અગાઉ 60% થી વધુ હતી. ઐતિહાસિક રીતે, સરળ મોનેટરી પોલિસી અને ઘટતા વ્યાજ દરો સોના માટે ફાયદાકારક રહ્યા છે, કારણ કે તે બિન-ઉપજ આપતી સંપત્તિઓ (non-yielding assets) રાખવાનો તક ખર્ચ ઘટાડે છે. તેનાથી વિપરીત, ઊંચા દરો સોના માટે અવરોધ ઊભા કરે છે. યુએસ ડોલર ઇન્ડેક્સ અને સોનાના ભાવ વચ્ચેનો વ્યસ્ત સંબંધ એક સ્થાપિત સિદ્ધાંત છે; નબળો ડોલર સામાન્ય રીતે સોનાને ટેકો આપે છે. વર્તમાન ડોલરની નબળાઈ નીતિની અણધારીતા અંગેના વ્યાપક બજારની અસ્વસ્થતાને પ્રતિબિંબિત કરે છે.

માળખાકીય માંગ અને ગ્રાહક વર્તણૂકમાં ફેરફાર

તાત્કાલિક બજારની અસ્થિરતા ઉપરાંત, માળખાકીય માંગ (structural demand) એક મજબૂત આધાર પૂરો પાડી રહી છે. સેન્ટ્રલ બેંકો દ્વારા સોનાનો સંચય હવે પ્રસંગોપાત ખરીદીમાંથી સતત વૈવિધ્યકરણ (diversification) વ્યૂહરચનામાં પરિવર્તિત થયો છે, જેમાં લગભગ તમામ સેન્ટ્રલ બેંકો આગામી વર્ષમાં સોનાના અનામતમાં વધારાની અપેક્ષા રાખે છે. આ સંસ્થાકીય ખરીદી ટૂંકા ગાળાના વેપાર પ્રવાહથી અલગ બજારને ઊંડાણ આપે છે. સ્થાનિક સ્તરે, MCX પર સોનું ₹1.5-1.6 લાખ પ્રતિ 10 ગ્રામની રેન્જમાં ટ્રેડ થયું, અને જો જોખમ પ્રત્યેની અરુચિ (risk aversion) ચાલુ રહેશે તો ₹1.61 લાખ સુધી પહોંચવાની અપેક્ષા છે. ભાવમાં વધેલી અસ્થિરતા જ્વેલરી ક્ષેત્રમાં ગ્રાહક વર્તણૂકને પણ આકાર આપી રહી છે. ખરીદદારો હવે શુદ્ધ ધાતુના વજન કરતાં ડિઝાઇન-આધારિત, બહુમુખી વસ્તુઓ અને લેબ-ગ્રોન ડાયમંડ્સને વધુ પસંદ કરી રહ્યા છે. આ એક વ્યાપક વલણ દર્શાવે છે જ્યાં ગ્રાહકો જ્વેલરીને રોકાણ અને એક્સેસરી બંને તરીકે જુએ છે.

કીમતી ધાતુઓ: સોનું, ચાંદી અને અન્ય

જ્યારે સોનું અને ચાંદી મુખ્ય સમાચારમાં રહે છે, ત્યારે અન્ય કીમતી ધાતુઓ પણ ફેરફારો અનુભવી રહી છે. ચાંદી, તેની નાણાકીય સંપત્તિ અને ઔદ્યોગિક કોમોડિટી તરીકેની બેવડી ભૂમિકાને કારણે, ઘણીવાર વધુ અસ્થિરતા દર્શાવે છે અને તેણે સોલાર એનર્જી અને ઇલેક્ટ્રોનિક્સ જેવા ક્ષેત્રોમાંથી માંગમાં અસાધારણ વૃદ્ધિ જોઈ છે. વિશ્લેષકો 2026 માં ચાંદીના ભાવ સરેરાશ $81/oz રહેવાની આગાહી કરે છે. પ્લેટિનમ અને પેલેડિયમ, ઔદ્યોગિક માંગ અને પુરવઠાની મર્યાદાઓને કારણે, ખાસ કરીને ગ્રીન ટેકનોલોજી અને ઓટોમોટિવ ક્ષેત્રોમાં, રોકાણકારોનું ધ્યાન આકર્ષિત કરી રહ્યા છે.

જોખમો અને ભાવિ દૃષ્ટિકોણ

તેજીના આ વર્ણન છતાં, નોંધપાત્ર જોખમો પણ રહેલા છે. યુએસની સતત ટેરિફ નીતિ, ભલે તે કાયદાકીય સમીક્ષા હેઠળ હોય, વેપારમાં ઘર્ષણ ઊભું કરી રહી છે અને ગ્રાહકો માટે ફુગાવાના દબાણમાં પરિણમી શકે છે. જોકે બજારની ગણતરીઓ જૂનમાં ફેડ રેટ કટની સંભાવનાને ઘટાડી રહી છે, પરંતુ ફેડરલ રિઝર્વ તરફથી કોઈ અણધારી સખ્ત નીતિ (hawkish pivot) અથવા યુએસ ડોલરનું અપેક્ષા કરતાં વધુ મજબૂત થવું કીમતી ધાતુઓની તેજીને ઝડપથી અટકાવી શકે છે. ખાસ કરીને ચાંદીમાં, સ્પેક્યુલેટિવ ખરીદી અને લીવરેજ્ડ પોઝિશન્સ પર નિર્ભરતા, જો સેન્ટિમેન્ટ ઝડપથી બદલાય તો તીવ્ર ઘટાડાનું જોખમ વધારે છે. વિશ્લેષકો સામાન્ય રીતે 2026 માં કીમતી ધાતુઓ માટે સકારાત્મક દૃષ્ટિકોણ જાળવી રાખે છે. JP Morgan Global Research એ 2026 ના અંત સુધીમાં સોનાના ભાવ $5,000 પ્રતિ ઔંસ સુધી પહોંચવાની આગાહી કરી છે, જેમાં સેન્ટ્રલ બેંક અને રોકાણકારોની સતત માંગ મુખ્ય ચાલક બળ રહેશે. નીતિગત અનિશ્ચિતતા, ભૂ-રાજકીય તણાવ અને સેન્ટ્રલ બેંકની વૈવિધ્યકરણ વ્યૂહરચનાઓના સતત વાતાવરણને કારણે સુરક્ષિત સંપત્તિઓની માંગ ચાલુ રહેવાની અપેક્ષા છે, જે ભાવિને ટેકો આપશે.