Whalesbook
સોનાની તેજીના મુખ્ય કારણો
આજે ભારતીય બુલિયન બજારમાં સોનાની ચમક વધી છે. 24-કેરેટ સોનાનો ભાવ પ્રતિ 10 ગ્રામ ₹1,57,450 પર પહોંચ્યો છે, જે ગઈકાલ કરતાં ₹2,450 નો વધારો દર્શાવે છે. આ વધારો લગભગ 1.58% રહ્યો છે. આ તેજીનો મુખ્ય આધાર યુએસ ડોલરની નબળાઈ છે. જ્યારે ડોલર નબળો પડે છે, ત્યારે ડોલરમાં ટ્રેડ થતી કોમોડિટીઝ, ખાસ કરીને સોના, વૈશ્વિક રોકાણકારો માટે વધુ આકર્ષક બને છે [9]. આ ઉપરાંત, ચીનની સેન્ટ્રલ બેંક દ્વારા પોતાની ગોલ્ડ રિઝર્વ વધારવા માટે સતત ખરીદી કરવામાં આવી રહી છે, જે સોનાના ભાવને મજબૂત ટેકો આપી રહી છે [9, 14]. ખાસ કરીને, ડી-ડોલરાઈઝેશન (de-dollarization) ની વ્યૂહરચનાના ભાગ રૂપે આ ખરીદીઓ થઈ રહી છે.
ભૌગોલિક રાજકીય તણાવ પણ સોનાની માંગમાં વધારો કરી રહ્યો છે. મધ્ય પૂર્વમાં યુએસ અને ઈરાની દળો વચ્ચે વધી રહેલા તણાવને કારણે રોકાણકારો સોના જેવા સલામત રોકાણ (safe-haven asset) તરફ વળી રહ્યા છે [27, 37]. જાપાનના નવા વડાપ્રધાનના ચૂંટણી વિજય બાદ વિસ્તૃત નાણાકીય નીતિ (expansionary fiscal policy) ની અપેક્ષાઓએ પણ વૈશ્વિક અનિશ્ચિતતા વધારી છે, જે કિંમતી ધાતુઓ માટે સકારાત્મક છે [9]. આ વૈશ્વિક પરિબળોને કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે સોનાનો ભાવ $5,000 પ્રતિ ઔંસની ઉપર ગયો છે [9].
ભારતીય બજારમાં પ્રીમિયમનો માર
વૈશ્વિક ભાવમાં વધારા છતાં, ભારતીય સ્થાનિક સોનાના ભાવ અને આંતરરાષ્ટ્રીય ભાવ વચ્ચે નોંધપાત્ર તફાવત જોવા મળી રહ્યો છે. 9 ફેબ્રુઆરી 2026ના રોજ, ભારતમાં 24-કેરેટ સોનું દુબઈ કરતાં આશરે ₹8,685 (લગભગ 5.84%) મોંઘું હતું [4]. આ ભાવ તફાવત સ્થાનિક ડ્યુટી અને ટેક્સને બાદ કર્યા પછી પણ વધારે છે. ભારતમાં સોના પર આયાત ડ્યુટી (import duty) 2026 ના યુનિયન બજેટમાં યથાવત રાખવામાં આવી હતી, જે 6% છે (જેમાં 5% બેઝિક કસ્ટમ્સ ડ્યુટી અને 1% એગ્રિકલ્ચર ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને ડેવલપમેન્ટ સેસનો સમાવેશ થાય છે) [6, 17, 30, 20]. આ આયાત ડ્યુટીના કારણે ઘરેલું બજારમાં ભાવ ઊંચા રહે છે, જે ગ્રાહકોની માંગને અસર કરી શકે છે.
અન્ય કિંમતી ધાતુઓની સ્થિતિ
સોનાની સાથે સાથે, અન્ય કિંમતી ધાતુઓમાં પણ વોલેટિલિટી (volatility) જોવા મળી છે. જાન્યુઆરી 2026 ના અંતમાં ચાંદીના ભાવમાં તીવ્ર ઘટાડો જોવા મળ્યો હતો, જે $120 પ્રતિ ઔંસની ઊંચી સપાટીએ પહોંચ્યા બાદ આવ્યો હતો [41]. હાલમાં ચાંદી $80 થી $90 ની રેન્જમાં ટ્રેડ થઈ રહી છે, જે સપ્લાયની અછત અને ઔદ્યોગિક માંગને કારણે ઊંચી છે [41]. પ્લેટિનમ પણ વોલેટાઇલ રહ્યું છે અને 9 ફેબ્રુઆરી 2026ના રોજ લગભગ $2,108.70 પ્રતિ ટ્રોય ઔંસ પર ટ્રેડ થયું હતું [18].
બજારના નિષ્ણાતો માને છે કે પેપર અને ફિઝિકલ માર્કેટ વચ્ચેનો તફાવત દેખાઈ રહ્યો છે. ફ્યુચર્સ માર્કેટમાં લિક્વિડેશન (liquidation) જોવા મળી રહ્યું છે, જ્યારે ફિઝિકલ માંગ હેજિંગ (hedging) અને રિઝર્વ મેનેજમેન્ટ પર કેન્દ્રિત છે [47].
ભવિષ્યની ચિંતાઓ અને આશા
સોનાના ભાવને હાલમાં સકારાત્મક પરિબળો ટેકો આપી રહ્યા છે, પરંતુ કેટલીક ચિંતાઓ પણ છે. ભૌગોલિક તણાવ અને ડોલરની નબળાઈ પર નિર્ભરતા ભાવ માટે અસ્થિર પાયો પૂરો પાડે છે. ભારતીય ગ્રાહકો દ્વારા આંતરરાષ્ટ્રીય દર કરતાં વધુ પ્રીમિયમ ચૂકવવું પડે છે, જે ભાવમાં વધુ વધારાની સંભાવનાને મર્યાદિત કરી શકે છે અને જો ભાવ ઊંચા રહે તો માંગ ઘટાડી શકે છે [15, 33, 47].
યુએસ ફેડરલ રિઝર્વની નાણાકીય નીતિ (monetary policy) એક મુખ્ય અનિશ્ચિતતા છે. જાન્યુઆરી 2026 માં વ્યાજ દરો યથાવત રાખવામાં આવ્યા હતા, પરંતુ ભવિષ્યના નિર્ણયો ડેટા-આધારિત હશે [16, 22, 35]. 2026 માં વ્યાજ દરમાં ઘટાડાની અપેક્ષાઓ છે, પરંતુ તેનો સમય અને હદ અનિશ્ચિત છે, જે રોકાણકારોની રિસ્ક એપેટાઇટ (risk appetite) અને સોના જેવા નોન-યીલ્ડિંગ એસેટ્સ (non-yielding assets) માં રોકાણની તક ખર્ચને અસર કરશે [29]. આગામી યુએસ આર્થિક ડેટા, જેમ કે રોજગાર અને ફુગાવાના આંકડા, આ અપેક્ષાઓને આકાર આપવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવશે [9].
### આગળનો માર્ગ
વિશ્લેષકોના મતે, સોનામાં તેજી ચાલુ રહેવાની સંભાવના છે. કેટલાક આગાહીકારો માને છે કે Q1 2026 ના અંત સુધીમાં સોનાનો ભાવ $5,021.67 અને 12 મહિનામાં $5,346.67 સુધી પહોંચી શકે છે [9]. વેલ્સ ફાર્ગો ઇન્વેસ્ટમેન્ટ ઇન્સ્ટિટ્યૂટે 2026 ના અંત માટે તેનો ટાર્ગેટ પ્રાઈસ $6,100-$6,300 પ્રતિ ઔંસ સુધી વધાર્યો છે [42]. જોકે, ફેબ્રુઆરી 2026 એક નિર્ણાયક બિંદુ ગણી શકાય છે, જ્યાં નીતિગત ફેરફારો અને ભૌગોલિક ઘટનાઓને કારણે ભાવમાં સતત વધારો અથવા નોંધપાત્ર ઘટાડો બંને શક્ય છે [14]. રોકાણકારોને સેન્ટ્રલ બેંકના નિર્ણયો, વૈશ્વિક આર્થિક ડેટા અને સ્થાનિક ભાવની હિલચાલ પર નજીકથી નજર રાખવાની સલાહ આપવામાં આવે છે [6, 9].